Ushbu maqolada
- Konservatoriyadan ketib Montmartrega joylashish
- Qadimgi raqs nomini olgan uch pianino asari
- Sekin va iztirob bilan chalish ko‘rsatmasi
- O‘ttiz to‘qqiz yoshda o‘qishga kirish va kontrapunkt imtihoni
- 1888-yilgi Gymnopédies va 1917-yilgi mebel musiqasi
- Debussy moslashtirishi va Satiening keyingi ishlari
- Mahinada tinglanadigan musiqa
Qisqa javob
1888-yil dekabrida Satie Le Divan Japonais kabaresining La Lanterne japonaise jurnalida o‘z notalarini reklama qildi. Virginie Lebeau taxallusi bilan to‘liq asarlar nashrini so‘rab xatlar kelayotganini yozdi, keyin bunday nashr hali yo‘qligini aytib, 3-Gymnopédieni sotib olish manzilini ko‘rsatdi. Reklamada u o‘zini oshirib ta’riflab, so‘ng hazil qo‘shgan edi. Montmartreda pianino jo‘rnavozi bo‘lib ishlagan yigit o‘sha yil uchta Gymnopédie yozdi. O‘n yetti yil o‘tib esa kontrapunkt o‘rganish uchun yana maktabga kirdi.
Batafsil o‘qish
Konservatoriyadan ketib Montmartrega joylashish
Satie 1879-yilda Parij konservatoriyasiga kirdi. 1882-yilda undan chiqarildi, 1885-yilda qayta qabul qilindi, lekin keyingi yil ketdi. O‘qishga bir necha marta kirib-ketgach, Montmartreda ijrochi bo‘lib ishladi. Birinchi konservatoriyadagi o‘qishi bitiruvgacha davom etmadi. Maktab tashqarisida pianino asarlari yozib, notalarini nashr etdi. Bastakorlikni davom ettirgach esa yana o‘qish joyini izladi. O‘ttiz to‘qqiz yoshda Schola Cantorumga kirgan Satie kontrapunkt darslarini boshladi. Yoshligida tark etganidan boshqa o‘quv muassasasida bastakorlik texnikasini o‘rgandi.

Satie 1887-yilda Montmartrega joylashdi. Le Chat Noirda pianino jo‘rligini chaldi, keyin Auberge du Clouda ham ishladi. Qo‘shiqchi kuylayotganda klavishlarni chaladigan jo‘rnavoz edi. Shu davrda o‘z yakkaxon pianino asarlarini ham yozdi. Boshqalarning qo‘shig‘iga jo‘r bo‘lib tirikchilik qildi, o‘z musiqasini esa notaga tushirdi. Auberge du Clouda Debussy bilan tanishdi. Keyinchalik uning pianino asarlarini orkestrga ko‘chirgan bastakor shu edi. Ijrochi bo‘lib ishlagan joyidagi hamkasblik yangi moslashtirish va konsertlarga olib keldi.
Rodolphe Salis 1881-yilda ochgan Le Chat Noirga shoirlar, qo‘shiqchilar, yozuvchilar va rassomlar yig‘ilgan. Bu yerda qo‘shiq konsertlari, jurnal chiqarish va soya teatri birga olib borilgan. Soya teatrida yorug‘lik yordamida shakllar ekranga tushirilib, hikoya davomiga muvofiq harakatlantirilgan. Kabarening turli tomoshalari va nashrlarini tayyorlovchilar bir joydan foydalangan. Pianino jo‘rnavozi musiqa chalgan, shoir va yozuvchilar matn yozgan; tayyorlangan tomosha va jurnallar tomoshabin hamda o‘quvchilarga taqdim etilgan.
Qadimgi raqs nomini olgan uch pianino asari
Satie 1888-yilda uchta Gymnopédie yozdi. Birinchi asarning qo‘lyozmasida Parij va 1888-yil fevral sanasi bor. Montmartrega ko‘chganidan ko‘p o‘tmay yozilgan edi. Qo‘lyozmada asarning tugallanish sanasi, reklamada esa xarid manzili ko‘rsatilgan. Hozir albomlarda beriladigan pianino musiqasini Satie avval qo‘lda yozib, bosma notalar orqali tanishtirdi.

Gymnopédie nomi qadimgi yunon bayrami va raqsidan olingan. Birinchi asarning dastlabki notalariga Qadimgi raqs taglavhasi ham qo‘yilgan. Satie bu so‘zni Parijda yozgan pianino asariga nom qilib oldi. Notalarda qadimgi raqsga ishora qiluvchi sarlavha bilan zamonaviy pianino uchun musiqa birga berilgan.
Dastlabki notalarda do‘sti, shoir Contamine de Latourning Les Antiques asaridan satrlar ham bor. She’rda sarabanda va gymnopédie raqs nomlari birga uchraydi. Raqs nomini sarlavhaga tanlagach, shu nom qatnashgan she’rni ham tanishtirgan. Satie o‘z pianino notalariga hamkasb shoir satrlarini kiritdi. Dastlabki nashr bastakorning o‘zi yozgan musiqaga do‘stining so‘zlarini qo‘shgan edi.
Sekin va iztirob bilan chalish ko‘rsatmasi
Mahinaning tushlik va kechki ovqat ro‘yxatlariga Anne Queffélec chalgan 1-Gymnopédie kiritilgan. Trek nomiga Lent et douloureux qo‘shilgan. Bu sekin va iztirob bilan chalish ko‘rsatmasidir. Satie tezlikni bildiruvchi so‘z bilan tuyg‘u xususiyatini ifodalovchi so‘zni birga ishlatdi. To‘plam albomlaridagi asar sokin pianino musiqasi sifatida tanilgan bo‘lsa ham, asl notalarda bastakor tanlagan ushbu ikki ifoda saqlangan.
Asar sekin uch hissali jo‘rlik va sodda kuyga qurilgan. Satie akkordlarni ketma-ket qo‘yib, ulardagi dissonansni darhol yechmaslik orqali musiqa tuzdi. Dissonans birga yangraydigan notalar orasida taranglik hosil qiladigan birikmadir. Keyingi akkordga o‘tayotganda Satie taranglikni darhol hal qilish o‘rniga, uning jarangini davomli eshitish mumkin bo‘lishi uchun yozgan.
Jo‘rlik takrorlanar ekan, kuy uning ustida davom etadi. Kam materialni qayta ishlatib, akkord jarangini saqlaydigan musiqa tuzilgan. Satie sodda material tanlab, uch hissali asar yaratdi; ijro ko‘rsatmasida esa tezlik va xususiyatni belgiladi.
O‘ttiz to‘qqiz yoshda o‘qishga kirish va kontrapunkt imtihoni
1905-yilda Satie o‘ttiz to‘qqiz yoshida Schola Cantorumga kirdi. Gymnopédies yozilgan 1888-yildan o‘n yetti yil o‘tgan edi. Bu safar kontrapunkt o‘rgandi. Kontrapunkt turli kuylarni birga rivojlantirish bastakorlik texnikasidir. Satie o‘z musiqasida ishlatadigan imkoniyatlar va tuzilishni kengaytirish uchun o‘qishni boshladi. Pianino asarlarini allaqachon chiqargan bastakor kuylar o‘rtasidagi munosabatni yangidan o‘rgandi. Kabareda chalib, o‘z asarlarini nashr etgan Satie darslarga qatnashib, topshiriq bajaradigan talabaga aylandi.

1908-yilda Satie kontrapunktning yil oxiri imtihonini juda yuqori baho bilan topshirdi. Vincent d’Indy imzolagan guvohnomada bastakorlik o‘qishiga kirish shartlarini ham bajargani yozilgan. O‘ttiz to‘qqiz yoshida qabul qilingan talaba darslarni o‘tib, imtihonni tugatdi. Parij konservatoriyasidan ketgach kabareda ishlagan va pianino asarlarini chiqargan bastakor bu safar Schola Cantorum bahosini oldi. Gymnopédiesda sodda akkordlardan foydalangan Satie endi bir necha kuyni birga ishlatish texnikasini o‘rgandi. Maktab o‘qish natijasini baho va imzo bilan qayd etdi.
Satie 1918-yilgi Socrateda Platon dialoglarini musiqaga aylantirdi. Gymnopédiesda qadimgi raqs nomi va do‘stining she’rini qo‘llagan bo‘lsa, bu asarda Platon so‘zlarini ovoz bilan kuylatdi. Qadimgi materialdan foydalangan ikki asarning tarkibi farq qiladi. Biri sarlavha va she’r satrlari qo‘shilgan pianino asari, ikkinchisi esa eski matn kuylanadigan vokal asardir. Satie qadimgi adabiyot va raqsdan tanlangan so‘zlarni turli asarlarda qo‘lladi. Kabareda nota reklama qilgan davridagi pianino musiqasidan keyin ham adabiy asarlarni musiqa materiali sifatida ishlatdi.
1888-yilgi Gymnopédies va 1917-yilgi mebel musiqasi
Satie mebel musiqasi g‘oyasini 1917-yilda ishlab chiqdi. Bu 1888-yilgi Gymnopédiesdan keyingi faoliyatidir. Cocteauga yozgan matnida vals yoki opera fantaziyalarini turli tadbirlarga olib ishlatish odatini tanqid qildi. Boshqa maqsaddagi asarlarni qo‘llash o‘rniga turmush ehtiyojiga mos alohida musiqa yaratishini tushuntirdi. Mebelni yashash joyiga qo‘ygandek, musiqani kundalik hayotning bir qismi qilish g‘oyasi edi. Pianino yakkaxon asarlari yozilishi bilan bu g‘oyaning tushuntirilishi orasida 29 yil bor.
1920-yil 8-martda Galerie Barbazangesda Max Jacob pyesasi qismlari orasida Satie mebel musiqasi chalindi. Tomoshabinlar turgan bir joyda teatr va musiqa birga joylashtirilgan edi. Satie diqqatni faqat musiqaga qaratadigan mustaqil dasturdan boshqa qo‘llanish usulini izladi. Cocteauga tushuntirgan turmush ehtiyoji musiqasini haqiqiy tadbirda taqdim etdi. 1888-yilda pianino notalarini o‘zi sotgan davridan ko‘p vaqt o‘tgan edi. Endi boshqa yozuvchining pyesasi o‘tayotgan galereyada musiqadan qanday foydalanishni o‘rgandi.
Satie yashash joyida musiqaning o‘rniga qiziqdi. Cocteauga vals va opera fantaziyalarini boshqa tadbirlarda ishlatishni tanqid qilib, turmushga mos yangi musiqa yaratishini aytdi. Bu fikrni keyinchalik keng tarqalgan fon musiqasi bilan bog‘lab ko‘rish mumkin. O‘sha davrda Satie ayniqsa suhbatni bosib ketadigan ovozni kamaytirmoqchi edi. Suhbatlashadigan odamlar bilan tinglanadigan musiqa bir joyda bo‘lganda, u o‘sha joy vazifasiga mos asar yozishga intildi.
Debussy moslashtirishi va Satiening keyingi ishlari
Debussy Gymnopédiesning birinchi va uchinchi asarlarini orkestrga moslashtirdi. Ular 1897-yil 20-fevralda Parijdagi Salle Érardda Gustave Doret boshchiligida chalindi. Satie pianino uchun yozgan musiqani hamkasb bastakor bir necha cholg‘uga taqsimladi. Kabareda tanishgan Debussy Satiening musiqasini boshqa tarkibda tanishtirdi. Notalarini o‘zi reklama qilgan bastakorning ikki asari shu konsertda dirijyor va orkestr tomonidan ijro etildi.

1888-yilda Satie pianino musiqasiga raqs nomini qo‘yib, jurnal orqali notalarini reklama qildi. 1905-yilda kontrapunkt o‘rganish uchun qabul qilindi, 1908-yilda imtihonni tugatdi. Keyin mebel musiqasini taklif qilib, Platon so‘zlarini kuylash uchun yozdi. Jo‘rnavoz bo‘lib ishlagan odam o‘z yakkaxon asarlarini yaratdi va ularni chiqarganidan keyin ham yana dars oldi. Gymnopédies notalariga sekin va iztirob bilan ko‘rsatmasini, sotuv reklamasiga esa mubolag‘a va hazil yozdi. Satie asar nomi, notalari va ularni tanishtiruvchi matnni ham o‘zi yaratib, musiqasini taqdim etdi.
Mahinada tinglanadigan musiqa
Mahinada Anne Queffélec chalgan 1-Gymnopédieni eshittiramiz. Asarni tanigan bo‘lsangiz, hamrohingizga Satiening kulgili nota reklamasi yoki o‘ttiz to‘qqiz yoshida yana talaba bo‘lgani haqida aytib berishingiz mumkin.





