در این مقاله
  1. از کنسرواتوار به مونمارتر
  2. سه قطعه پیانویی با نامی از دوران باستان
  3. دستور اجرا: آهسته و دردناک
  4. ورود به مدرسه در سی‌ونه‌سالگی و آزمون کنترپوان
  5. ژیمنوپدی سال 1888 و موسیقی اثاثیه سال 1917
  6. تنظیم دبوسی و کارهای بعدی ساتی
  7. موسیقی‌ای که در ماهینا می‌شنوید

پاسخ کوتاه

ساتی در دسامبر 1888 در «لا لانترن ژاپونز»، مجله کاباره لو دیوان ژاپونه، نت‌های خود را تبلیغ کرد. با نام مستعار «ویرژینی لبو» نوشت که نامه‌هایی برای تهیه مجموعه آثارش دریافت می‌کند و سپس نشانی خرید «ژیمنوپدی شماره 3» را داد، هرچند هنوز مجموعه آثاری وجود نداشت. در این آگهی، خود را با اغراق معرفی کرد و شوخی‌ای به آن افزود. جوانی که در مونمارتر با همراهی آوازخوانان پشت پیانو کار می‌کرد، همان سال سه «ژیمنوپدی» را نوشت. هفده سال بعد برای یادگیری کنترپوان دوباره به مدرسه رفت.

مطالعه عمیق‌تر

از کنسرواتوار به مونمارتر

ساتی در 1879 وارد کنسرواتوار پاریس شد. در 1882 او را از مدرسه اخراج کردند و در 1885 دوباره پذیرفته شد، اما سال بعد آنجا را ترک کرد. پس از چند بار رفت‌وآمد به مدرسه، در مونمارتر به‌عنوان نوازنده کار کرد. تحصیل نخست او در کنسرواتوار به فارغ‌التحصیلی نرسید. بیرون از مدرسه قطعه پیانویی نوشت و نت‌های خود را منتشر کرد. با این حال، پس از ادامه آهنگسازی، بار دیگر به دنبال جایی برای تحصیل رفت. ساتی در سی‌ونه‌سالگی وارد اسکولا کانتوروم شد و درس کنترپوان را آغاز کرد. این بار در مؤسسه‌ای متفاوت از مدرسه‌ای که در جوانی ترک کرده بود، فن آهنگسازی آموخت.

پوستر گروه نمایشی لو شا نوآر که اشتاینلن در سال 1896 ساخت.
پوستر گروه نمایشی لو شا نوآر که اشتاینلن در سال 1896 ساخت.

ساتی در سال 1887 در مونمارتر مستقر شد. در لو شا نوآر همراهی پیانو را بر عهده داشت و بعدها در اوبرژ دو کلو نیز کار کرد. او هنگام آواز خواندن خوانندگان، پشت ساز کلاویه‌دار همراهی می‌کرد. در همین دوره، قطعه‌های پیانوی تنها نیز می‌نوشت. با پشتیبانی از آواز دیگران امرار معاش می‌کرد و موسیقی خودش را در نت‌ها ثبت می‌کرد. در اوبرژ دو کلو با دبوسی آشنا شد؛ آهنگسازی که بعدها قطعه‌های پیانویی ساتی را برای ارکستر تنظیم کرد. رابطه همکارانه‌ای که در محل کار نوازندگی شکل گرفت، به تنظیم و اجراهای تازه انجامید.

در لو شا نوآر که رودولف سالیس در 1881 تأسیس کرد، شاعران، خوانندگان، نویسندگان و نقاشان گرد می‌آمدند. در آنجا اجرای آواز، انتشار مجله و نمایش سایه در کنار هم انجام می‌شد. در نمایش سایه، با تاباندن نور، شکل‌ها روی پرده ظاهر می‌شدند و مطابق پیش رفتن داستان حرکت می‌کردند. کسانی که اجراها و نشریه‌های مختلف کاباره را آماده می‌کردند، از یک محل مشترک استفاده می‌کردند. همراه پیانو موسیقی می‌نواخت و شاعران و نویسندگان متن می‌نوشتند؛ سپس اجراها و مجله‌های آماده‌شده را به تماشاگران و خوانندگان ارائه می‌کردند.

سه قطعه پیانویی با نامی از دوران باستان

ساتی سه «ژیمنوپدی» را در سال 1888 نوشت. در دست‌نوشته نخستین قطعه، پاریس به‌عنوان محل آهنگسازی و فوریه 1888 به‌عنوان تاریخ آمده است. اثر کمی پس از رفتن او به مونمارتر نوشته شد. دست‌نوشته، تاریخ پایان یک قطعه را دارد و آگهی، نشانی خرید آن را. ساتی موسیقی پیانویی‌ای را که امروزه روی آلبوم‌ها قرار می‌گیرد، ابتدا با دست نوشت و سپس با نت‌های چاپی معرفی کرد.

صفحه نخست نت‌های ژیمنوپدی به خط خود ساتی.
صفحه نخست نت‌های ژیمنوپدی به خط خود ساتی.

نام ژیمنوپدی از جشن و رقص یونان باستان گرفته شده است. در نت‌های اولیه شماره 1، زیرعنوان «رقص باستانی» نیز وجود دارد. ساتی این نام را برای قطعه پیانویی‌ای که در پاریس نوشته بود به کار برد. عنوانی اشاره‌کننده به رقص باستانی و نت‌هایی برای پیانوی امروزی، کنار هم در پارت قرار گرفتند.

در نت‌های اولیه، عبارتی از «باستانیان» اثر دوست شاعرش، کُنتامین دو لاتور، نیز درج شد. در آن شعر، نام رقص‌های ساراباند و ژیمنوپدی با هم آمده است. ساتی پس از انتخاب نام رقص برای عنوان قطعه، شعری را نیز معرفی کرد که همان نام را در بر داشت. او کلمات شاعر همکارش را در نت‌های قطعه پیانویی خودش آورد. در این انتشار اولیه، موسیقی نوشته خود ساتی با متن شاعر همکار همراه شد.

دستور اجرا: آهسته و دردناک

در فهرست موسیقی ناهار و شام ماهینا، «ژیمنوپدی شماره 1» با نوازندگی آن کفِلِک قرار دارد. در عنوان قطعه عبارت «Lent et douloureux» نیز آمده است؛ یعنی آهسته و دردناک. ساتی هم واژه‌ای برای سرعت و هم واژه‌ای برای خصلت احساسی به کار برد. حتی اگر این قطعه آلبوم گزیده به‌عنوان موسیقی آرام پیانو شناخته شود، در نت‌های اصلی همان دو تعبیر انتخاب‌شده به دست آهنگساز باقی مانده‌اند.

قطعه از همراهی آهسته سه‌ضربی و ملودی ساده تشکیل شده است. ساتی آکوردها را کنار هم قرار داد، بی‌آنکه ناهماهنگی‌های حاصل در آن‌ها را فوراً حل کند. ناهماهنگی یا دیسونانس، ترکیبی از صداهای هم‌زمان است که تنش ایجاد می‌کند. او هنگام رفتن به آکورد بعدی، به جای حل فوری تنش، موسیقی را چنان نوشت که بتوان آن طنین را همچنان شنید.

در حالی که همراهی تکرار می‌شود، ملودی روی آن ادامه می‌یابد. موسیقی با تکرار مواد اندک، طنین آکوردها را حفظ می‌کند. ساتی با انتخاب مواد ساده، موسیقی سه‌ضربی ساخت و در دستور اجرا، سرعت و خصلت آن را مشخص کرد.

ورود به مدرسه در سی‌ونه‌سالگی و آزمون کنترپوان

ساتی در 1905، در سی‌ونه‌سالگی، وارد اسکولا کانتوروم شد. از سال 1888 که «ژیمنوپدی» را نوشته بود، 17 سال گذشته بود. این بار کنترپوان آموخت. کنترپوان فن آهنگسازی برای پیش بردن هم‌زمان ملودی‌های متفاوت است. ساتی این مطالعه را برای گسترش واژگان و ساختارهایی آغاز کرد که در موسیقی خودش به کار می‌گرفت. آهنگسازی که پیش‌تر قطعه پیانویی منتشر کرده بود، رابطه میان ملودی‌ها را از نو مطالعه کرد. او با سابقه نوازندگی در کاباره و انتشار آثارش، دوباره دانشجویی شد که در کلاس حاضر می‌شد و تکلیف انجام می‌داد.

ساختمان اسکولا کانتوروم پاریس در عکس آتژه در سال 1900.
ساختمان اسکولا کانتوروم پاریس در عکس آتژه در سال 1900.

ساتی در 1908 آزمون پایان سال کنترپوان را با نمره بسیار عالی گذراند. در گواهی امضاشده توسط ونسان دَندی، آمده است که او شرایط ورود به تحصیل آهنگسازی را نیز دارد. دانشجویی که در سی‌ونه‌سالگی وارد شده بود، درس خواند و آزمون را تمام کرد. آهنگسازی که پس از ترک کنسرواتوار پاریس در کاباره کار کرده و قطعه‌های پیانویی منتشر کرده بود، این بار از اسکولا کانتوروم ارزیابی گرفت. ساتی پس از استفاده از آکوردهای ساده در «ژیمنوپدی»، فن کار هم‌زمان با چند ملودی را آموخت. مدرسه نتیجه آن تحصیل را با نمره و امضا ثبت کرد.

ساتی در «سقراط» سال 1918، گفت‌وگوهای افلاطون را به موسیقی تبدیل کرد. اگر در «ژیمنوپدی» نام رقص باستانی و عبارت شعر دوستش را آورده بود، در این اثر کلمات افلاطون با صدا خوانده می‌شوند. دو اثری که روایت‌های باستانی را در موسیقی به کار می‌برند، ترکیب اجرایی متفاوت دارند. یکی قطعه پیانویی با عنوان و عبارت شعر است و دیگری اثری آوازی که در آن متن قدیمی خوانده می‌شود. ساتی واژه‌های انتخاب‌شده از ادبیات و رقص قدیمی را در آثار جدا به کار برد. پس از قطعه پیانویی دوره‌ای که نت‌هایش را در کاباره تبلیغ می‌کرد نیز، ادبیات را به‌عنوان ماده موسیقایی استفاده کرد.

ژیمنوپدی سال 1888 و موسیقی اثاثیه سال 1917

ساتی در سال 1917 طرح موسیقی اثاثیه را مطرح کرد؛ فعالیتی پس از «ژیمنوپدی» سال 1888. او در نوشته‌ای برای کوکتو، به رسم استفاده از والس یا فانتزی‌های اپرایی در رویدادهای گوناگون اشاره کرد. توضیح داد که به جای استفاده از قطعه‌هایی با هدفی دیگر، موسیقی‌ای ویژه نیاز زندگی روزمره خواهد ساخت. طرح او این بود که موسیقی مانند اثاثیه در فضای زندگی، بخشی از روزمرگی باشد. میان نوشتن قطعه پیانوی تنها و بیان این طرح، 29 سال فاصله وجود دارد.

در 8 مارس 1920، در گالری باربازانژ، موسیقی اثاثیه ساتی میان بخش‌های نمایش ماکس ژاکوب اجرا شد. نمایش و موسیقی در همان فضایی قرار گرفتند که تماشاگران حضور داشتند. ساتی کاربردی متفاوت از یک برنامه مستقل برای تمرکز صرف بر شنیدن موسیقی جست‌وجو می‌کرد. موسیقی متناسب با نیاز زندگی که برای کوکتو شرح داده بود، در رویدادی واقعی ارائه شد. مدت زیادی از دوره فروش مستقیم نت‌های پیانویی در 1888 گذشته بود. این بار، او به چگونگی استفاده از موسیقی در گالری‌ای می‌پرداخت که نمایش نویسنده دیگری در آن اجرا می‌شد.

ساتی به نقش موسیقی در فضای زندگی علاقه داشت. برای کوکتو، رسم بردن والس و فانتزی‌های اپرایی به رویدادهای دیگر را نقد کرد و گفت موسیقی تازه‌ای مناسب زندگی خواهد ساخت. می‌توان این طرح را با موسیقی پس‌زمینه‌ای که بعدها رایج شد مرتبط دانست. در آن زمان، ساتی به‌ویژه می‌خواست صداهایی را که بر گفت‌وگو غلبه می‌کنند کاهش دهد. هنگامی که افراد گفت‌وگوکننده و موسیقی در یک فضا قرار داشتند، او تلاش کرد متناسب با کاربری همان فضا آهنگ بسازد.

تنظیم دبوسی و کارهای بعدی ساتی

دبوسی «ژیمنوپدی» شماره 1 و 3 را برای ارکستر تنظیم کرد. این تنظیم در 20 فوریه 1897 در تالار ارار پاریس به رهبری گوستاو دوره (Gustave Doret) اجرا شد. آهنگساز همکار، قطعه‌ای را که ساتی برای پیانو نوشته بود میان چند ساز تقسیم کرد. دبوسی که در کاباره با ساتی آشنا شده بود، موسیقی او را با ترکیب سازی دیگری معرفی کرد. دو قطعه آهنگسازی که شخصاً نت‌هایش را تبلیغ می‌کرد، در این کنسرت با رهبر و ارکستر ارائه شدند.

کلود دبوسی در عکسی از عکاسخانه نادار.
کلود دبوسی در عکسی از عکاسخانه نادار.

ساتی در 1888 نام رقص را برای قطعه پیانویی برگزید و نت‌های آن را در مجله تبلیغ کرد. در 1905 برای یادگیری کنترپوان وارد مدرسه شد و در 1908 آزمون را گذراند. بعدها موسیقی اثاثیه را پیشنهاد کرد و کلمات افلاطون را به آواز تبدیل کرد. کسی که همراهی پیانو انجام می‌داد، قطعه تکنوازی خودش را نوشت و حتی پس از انتشار آثار دوباره به کلاس رفت. در نت‌های «ژیمنوپدی»، دستور آهسته و دردناک را نوشت و در آگهی فروش از اغراق و شوخی استفاده کرد. ساتی با نوشتن نام قطعه، نت‌ها و حتی متن معرفی آن‌ها، موسیقی خودش را ارائه می‌کرد.

موسیقی‌ای که در ماهینا می‌شنوید

در ماهینا، «ژیمنوپدی شماره 1» را با نوازندگی آن کفِلِک برای شما پخش می‌کنیم. اگر قطعه را شناختید، می‌توانید داستان آگهی شوخ‌طبعانه نت‌های ساتی یا بازگشت او به تحصیل در سی‌ونه‌سالگی را برای همراه خود تعریف کنید.