Bu yazıda
Kısa cevap
Aralık 1888’de Satie, Le Divan Japonais kabaresinin La Lanterne japonaise dergisinde kendi notalarının reklamını yaptı. Virginie Lebeau takma adıyla, toplu eserlerini isteyen mektuplar aldığını yazdı. Henüz toplu eserleri olmadığını ekleyip Gymnopédie No.3’ün alınabileceği adresi verdi. Kendisini abartılı tanıtan sözlere şaka eklemişti. Montmartre’da piyano eşlikçisi olarak çalışan genç, aynı yıl üç Gymnopédie yazdı. On yedi yıl sonra kontrpuan öğrenmek için yeniden okula girdi.
Ayrıntılı okuma
Konservatuvardan Montmartre’a
Satie 1879’da Paris Konservatuvarı’na girdi. 1882’de okuldan çıkarıldı, 1885’te yeniden kabul edildi, fakat ertesi yıl ayrıldı. Okula birkaç kez gidip geldikten sonra Montmartre’da müzisyen olarak çalıştı. İlk konservatuvar eğitimi mezuniyetle sonuçlanmadı. Okul dışında piyano eserleri yazıp notalarını yayımladı. Besteciliği sürdürdükten sonra yeniden eğitim yeri aradı. Otuz dokuzunda Schola Cantorum’a girip kontrpuan derslerine başladı. Gençliğinde ayrıldığı okuldan başka bir kurumda beste tekniğini öğrendi.

Satie 1887’de Montmartre’a yerleşti. Le Chat Noir’da piyano eşlikçiliği yaptı, daha sonra Auberge du Clou’da çalıştı. Şarkıcı söylerken tuşları o çalıyordu. Aynı dönemde kendi solo piyano eserlerini yazdı. Başkalarının şarkılarına eşlik ederek geçinirken kendi müziğini notaya geçirdi. Auberge du Clou’da, ileride piyano eserlerini orkestraya uyarlayacak Debussy ile tanıştı. İcracı olarak çalıştığı yerde kurduğu müzisyen dostluğu yeni düzenleme ve konserlere dönüştü.
Rodolphe Salis’nin 1881’de kurduğu Le Chat Noir’da şairler, şarkıcılar, yazarlar ve ressamlar buluşuyordu. Şarkı gösterileri, dergi yayınları ve gölge tiyatrosu birlikte yürütülüyordu. Gölge tiyatrosunda şekiller ışıkla perdeye yansıtılır, hikâyeye göre hareket ettirilirdi. Kabarenin farklı gösterilerini ve yayınlarını hazırlayanlar aynı mekânı kullanıyordu. Piyanist müziği çalarken şairlerle yazarlar metin yazıyor, hazırladıkları gösteri ve dergileri seyirciyle okura sunuyorlardı.
Antik bir dansın adını taşıyan üç piyano eseri
Satie 1888’de üç Gymnopédie yazdı. İlk eserin el yazısı notasında Paris ve Şubat 1888 tarihi bulunur. Montmartre’a taşınmasından kısa süre sonra bestelenmişti. El yazısında eserin tamamlanma tarihi, reklamda ise satış adresi yer alır. Bugün plaklarda duyulan piyano müziğini Satie önce eliyle yazıp basılmış notayla tanıttı.

Gymnopédie adı, Antik Yunan’daki şenlik ve danslardan alındı. İlk eserin erken notalarında ‘antik dans’ alt başlığı da vardır. Satie bu sözü Paris’te yazdığı piyano müziğinin başlığı yaptı. Antik dansın adını taşıyan başlıkla modern piyano için notalar birlikte yer aldı.
İlk baskılarda dostu şair Contamine de Latour’un Les Antiques şiirinden dizeler de vardı. Şiirde saraband ve gymnopédie danslarının adları birlikte geçer. Dansı eser adı seçtikten sonra bu adı içeren şiiri de sundu. Piyano notalarına şair dostunun dizelerini ekledi. İlk yayında Satie’nin müziğiyle arkadaşının metni bir aradadır.
Yavaş ve acılı çalma talimatı
Mahina’nın öğle ve akşam listelerinde Anne Queffélec’in Gymnopédie No.1 yorumu vardır. Parçada Lent et douloureux ibaresi bulunur: yavaş ve acılı. Satie hızı belirten sözle duygusal karakteri belirten sözü birlikte kullandı. Derleme plağındaki eser sakin piyano müziği olarak bilinse de özgün notada bestecinin seçtiği iki ifade korunur.
Eser yavaş üç zamanlı eşlikle sade melodiden oluşur. Satie akorları yan yana getirirken içlerindeki uyumsuz sesleri hemen çözmedi. Disonans, birlikte duyulan seslerin gerginlik yaratan birleşimidir. Sonraki akora geçerken gerginliği hemen gidermek yerine bu tınının dinlenmeye devam etmesini yazdı.
Eşlik tekrarlanırken melodi üstünde ilerler. Az sayıda malzeme tekrarlanır, fakat akorların tınısı korunur. Satie sade malzemeyle üç zamanlı müzik kurup çalım talimatıyla hızını ve karakterini belirledi.
Otuz dokuzunda okul ve kontrpuan sınavı
Satie 1905’te otuz dokuz yaşında Schola Cantorum’a girdi. Gymnopédies’i yazdığı 1888’in üzerinden on yedi yıl geçmişti. Bu kez kontrpuan öğrendi: farklı melodileri birlikte ilerletme tekniği. Kendi müziğinin anlatımını ve yapısını genişletmek için çalışmaya başladı. Piyano eserleri yayımlamış besteci, melodilerin ilişkisini yeniden öğreniyordu. Kabarede çalmış ve eserlerini basmış Satie, derse girip ödev yapan öğrenci olarak döndü.

1908’de kontrpuan yıl sonu sınavını çok iyi dereceyle geçti. Vincent d’Indy’nin imzaladığı belgede beste eğitimine başlama koşullarını da karşıladığı yazılıdır. Otuz dokuzunda başlayan öğrenci derslere katılıp sınavını bitirdi. Paris Konservatuvarı’ndan ayrıldıktan sonra kabarede çalışıp piyano müziği yayımlayan besteci, bu kez Schola Cantorum tarafından değerlendirildi. Gymnopédies’deki sade akorlardan sonra farklı melodileri birlikte ele alma tekniğini öğrendi. Okul sonuçları not ve imzayla kaydetti.
Satie 1918’de Socrate’ta Platon’un diyaloglarını besteledi. Gymnopédies’de antik dans adıyla arkadaşının dizeleri bulunurken, bu eserde Platon’un cümleleri sesle söylendi. Antik dünyadan yararlanan iki eserin çalgı düzeni farklıdır: biri başlık ve şiirle sunulan piyano eseri, diğeri eski cümleleri söyleyen vokal müziktir. Satie eski edebiyatla danstan seçtiği sözleri farklı eserlerde kullandı. Kabarede notalarını tanıttığı piyano döneminden sonra da edebiyatı müzik malzemesi yaptı.
1888 Gymnopédies’i ve 1917 mobilya müziği
Satie mobilya müziğini 1917’de tasarladı; bu, 1888 Gymnopédies’inden sonraki çalışmasıdır. Cocteau’ya yazısında valslerle opera fantezilerini farklı etkinliklere taşıma alışkanlığını eleştirdi. Başka amaçla yazılan eserleri kullanmak yerine günlük ihtiyaçlara uygun yeni müzik yazacağını açıkladı. Mobilyanın yaşam alanına yerleştirilmesi gibi müziği gündelik hayatın bir parçası yapmayı düşünüyordu. Piyano eserleriyle bu açıklama arasında 29 yıl vardır.
8 Mart 1920’de Galerie Barbazanges’da Max Jacob’un oyununun aralarında Satie’nin mobilya müziği çalındı. Tiyatroyla müzik, seyircinin bulunduğu aynı alanda sunuldu. Satie yalnız müziğe odaklanan bağımsız programdan farklı bir kullanım arıyordu. Cocteau’ya anlattığı günlük ihtiyaç müziğini gerçek etkinlikte sundu. Piyano notalarını kendisinin sattığı 1888’den çok zaman geçmişti. Artık başka yazarın oyununun sahnelendiği galeride müziğin kullanımını ele alıyordu.
Satie müziğin yaşam alanındaki rolüyle ilgilendi. Cocteau’ya vals veya opera fantezilerini başka etkinliklerde kullanmayı eleştirip yaşama uygun yeni müzik yapacağını söyledi. Bu tasarım sonradan yaygınlaşan arka plan müziğiyle ilişkilendirilebilir. O dönemde özellikle konuşmayı bastıran sesi azaltmak istiyordu. İnsanların konuştuğu ve müzik dinlediği alanın kullanımına uygun beste yapmaya çalıştı.
Debussy’nin düzenlemesi ve sonraki çalışmalar
Debussy birinci ve üçüncü Gymnopédie’leri orkestraya uyarladı. Düzenlemeler 20 Şubat 1897’de Paris Salle Érard’da Gustave Doret yönetiminde çalındı. Satie’nin piyano eserlerini meslektaşı farklı çalgılara dağıtmıştı. Kabarede tanıştığı Debussy, onun müziğini farklı bir kadroyla tanıttı. Notalarını kendisi tanıtan bestecinin iki eseri, şef ve orkestra tarafından seslendirildi.

Satie 1888’de piyano eserine dans adı verip dergide notalarının reklamını yaptı. 1905’te kontrpuan öğrenmeye başladı, 1908’de sınavını bitirdi. Daha sonra mobilya müziğini önerdi ve Platon’un cümlelerini şarkıya dönüştürdü. Eşlikçilikten kendi solo eserlerine geçen müzisyen, yayın yaptıktan sonra da derslere döndü. Gymnopédies notasına yavaş ve acılı talimatını, satış reklamına abartı ve şakayı koydu. Eserin adını, notalarını ve tanıtım yazısını kendisi hazırlayarak müziğini sundu.
Mahina’da dinlediğiniz müzik
Mahina’da Anne Queffélec’in Gymnopédie No.1 yorumunu dinletiyoruz. Eseri tanıdıysanız, yanınızdakilere Satie’nin esprili nota reklamını veya otuz dokuzunda yeniden öğrenci olmasını anlatabilirsiniz.





