Bu yazıda
Kısa cevap
Dvořák’ın Yeni Dünya Senfonisi’nde İngiliz kornosunun çaldığı melodiye sonradan söz yazıldı: William Arms Fisher’ın 1922 Goin’ Home şarkısı. Senfoni yazılırken Dvořák’ın yanında, dedesinden öğrendiği Siyah spiritüelleri söyleyen genç müzisyen Harry Burleigh vardı.
Ayrıntılı okuma
Müzik dinlemek için karda bekleyen genç
Burleigh Pennsylvania’nın Erie kentinde büyüdü. Annesinden müzik, anne tarafından dedesinden Siyah spiritüelleri öğrendi. Dedesi kölelikten kendi özgürlüğünü parayla satın almıştı. Burleigh kilise ve yerel etkinliklerde söyledi, piyano ve şan öğrendi. Erie’de Anglikan katedrali, Presbiteryen kilisesi ve sinagog korolarında çalıştı; ibadet zamanları farklı olduğundan hepsine katılabildi. Aileden öğrendiği şarkılarla yerel ibadet müziği sonraki şancılık ve düzenlemelerine uzandı.
Gençliğinin sonlarında Macar piyanist Rafael Joseffy’yi dinlemek için bir evin dışında karda bekledi. Burası annesinin çalıştığı Elizabeth Russell’ın eviydi. Misafirler ırka göre ayrıldığı için seyirci olarak giremedi. Hastalanınca nedeni öğrenen annesi Russell’dan onu kapıcı olarak çalıştırmasını istedi. Bu işte Teresa Carreño ve Italo Campanini gibi müzisyenleri dinleyebildi.
1892’de bursla New York Ulusal Konservatuvarı’na girdi; Dvořák aynı okulun müdürüydü. Dvořák sık sık şarkı söylemesini isterdi. Burleigh’nin sonraki anısına göre besteci gündüz çalışıp akşam yemeğinden sonra onu dinliyordu. Burleigh bildiği Siyah şarkılarını söyledi. Dvořák’ın Amerika’da edindiği müzik deneyimlerinden biri başka müzisyenin sesini doğrudan dinlemekti.
Amerikan müziği hakkındaki tartışma
Dvořák’ı çağıran kurucu Jeannette Thurber Amerika’da müzisyen yetiştirmek istiyordu. Okul farklı ırklardan öğrencilere de giriş olanağı verdi. Dvořák beste öğretti, orkestra yönetti. New York’ta Alman kökenli müzisyen ve eleştirmenler çoktu; onlarla Almanca konuşuyordu. Çek besteci Amerikan öğrencilerini eğitirken Avrupa’dan meslektaşlarıyla da ilişkili bu ortamda Yeni Dünya’yı hazırladı.
Mayıs 1893’te Siyah Amerikalıların melodilerine dayanarak özgün Amerikan beste geleneği geliştirilebileceğini açıkça savundu. Pek çok müzisyen Alman senfoni geleneğini ölçüt alıyordu. Harvard’dan John Knowles Paine, gazetenin Dvořák’ı yanlış aktardığını düşündü. Amy Beach halk müziğini kullanmayı kabul etse de Siyah müziğin bütün Amerika’yı temsil edip etmediğini sorguladı. Bestecilerin hangi müziği öğrenmesi gerektiği tartışıldı.
Dvořák Çek halk müziğiyle Batı beste tekniklerini birlikte işlemişti. Amerika’da duyduğu şarkıların beş sesli melodilerine ve senkoplarına dikkat etti. Senkop, genellikle zayıf geçen yere vurgu vererek ritmi değiştirir. Yalnız şarkı adlarıyla değil, melodi ve ritmin kurulmasıyla ilgilendi. Burleigh’nin aktardığı şarkılardan yeni temalar yazıp dört bölümlük senfonide geliştirdi.
1893 senfonisi ve 1922 şarkısı
Yeni Dünya Senfonisi 1893’te New York’ta tamamlandı. 16 Aralık’ta Anton Seidl yönetimindeki New York Filarmoni, Carnegie Hall’da ilk kez çaldı. İkinci bölüm Largo’nun ünlü temasını Dvořák yazdı; İngiliz kornosu çalar. Eski halk şarkısı gibi sade görünse de Goin’ Home şarkısı sonradan oluşturuldu. Bugün aynı melodinin senfoni ve şarkıda duyulması farklı dönemlerin beste ve düzenlemelerinden gelir.
Fisher, Dvořák’ın Amerikalı öğrencisiydi. 1922’de Largo’nun piyano düzenlemesini çalarken eve gitme sözlerinin aklına geldiğini anlattı. Bunları geliştirdi ve Goin’ Home’u yazdı. Senfoni melodisine insan sesi ve sözler ekledi. Eve dönüş başlığını bilen dinleyici aynı melodide şarkının içeriğini düşünür. Önceki orkestra eserinin sonradan yazılan şarkı başlığıyla hatırlanması böyle oluştu.
Goin’ Home 1922’de Boston’daki Oliver Ditson’dan çıktı. Pes ses ve piyano için ilk notalar korunur. Kapakta Yeni Dünya Largo’sundan alındığı belirtilir; Dvořák ve Fisher adları vardır. Şarkıcı Fisher’ın sözlerini söyler, piyanist orkestra yerine eşlik eder. Orkestra melodisi, solo ses ve piyano için aktarılmıştır.
Amerika’daki Çekçe konuşulan köy
Senfoniden sonra Dvořák 1893 yazını Iowa Spillville’de geçirdi. Yardımcısı Josef Kovařík kendi memleketini önerdi. Çek göçmenlerin köyünde Çekçe ibadet eden kilise ve okul vardı. Avrupa’daki çocukları Amerika’ya gelince aile trenle oraya gitti. Dvořák dostlarına mektuplarda Spillville yaşamını Bohemya Vysoká ile karşılaştırdı.
Sabah erkenden yürür, Aziz Václav Kilisesi’nde org çalardı. Sabahları besteler, öğleden sonra aileyle zaman geçirir veya yakın köyleri gezerdi. Akşamları sakinlerin Amerika’ya yerleşme deneyimlerini dinlerdi. Yaşlılar tanıdık ilahileri orgda çalmasına sevindi. O yaz Amerikan Yaylı Dörtlüsü’nü ve Yaylı Beşlisi’ni yazdı. Çekçe konuşan komşularla yeniden birleşen ailesinin yanında doğan eserler, New York senfonisinden sonra Amerika yaşamının önemli müzikleri oldu.
Dvořák’a şarkı söyleyen müzisyenin sonraki çalışmaları
Burleigh 1892’de soprano Sissieretta Jones ile Carnegie Hall’a çıktı. Konservatuvardan sonra şarkıcı ve besteci olarak çalıştı. Orada kendi şarkılarını söyledi, spiritüel düzenlemeleri başka konserlerde kullanıldı. Dvořák’a spiritüel söyleyen öğrenci olduğu kadar kendisi de sahneye çıkan ve beste yapan müzisyendi. Aynı geleneği daha sonra konser ve yayınlarla aktardı.
1894’te New York St. George Anglikan Kilisesi’nde solist oldu. Siyah olduğu için karşı çıkanlar vardı; yine de uzun süre orada söyledi. Başka ibadet topluluğunda çalıştı, yayınevinde nota editörlüğü yaptı, şarkı ve spiritüel düzenlemeleri yayımladı. Dvořák senfonisine etkisini okurken sonraki çalışmalarına da bakılabilir. Ailesinden öğrendiği şarkıları konserde söylenebilir hâle getirmeyi sürdürdü.
Düzenlediği Deep River 1916’da kaydedildi; bariton Oscar Seagle orkestra eşliğinde söyledi. Burleigh burada yeni şarkı bestelemekten çok aktarılan şarkıyı konsere uyarladı. Geleneği solo sesin söyleyeceği biçime getirdi. Largo’dan sonra bu kayıt dinlenirse Dvořák’a anlattığı gelenekle kendi düzenleme çalışması birlikte incelenebilir. Deep River ve Goin’ Home, şarkıcı repertuvarına farklı yollarla girdi.
Mahina’da Largo
Mahina’nın öğle ve akşam müziklerinde Mariss Jansons yönetimindeki Largo’nun başlangıcı vardır. Akşamda Solti ile Londra Filarmoni kayıtları da bulunur. Largo’nun bütününde İngiliz kornosundan sonra karşıt müzikler, ardından ilk melodi gelir.
Largo ile birlikte Burleigh’nin Deep River’ı dinlenebilir. Goin’ Home’da Fisher orkestra melodisine yeni sözler yazdı; Deep River’da Burleigh geleneksel spiritüeli solo ses ve eşlik için düzenledi. Biri senfoniden şarkıya, diğeri aktarılan spiritüelden konser repertuvarına geçti. Notalarda iki müzisyenin adları kaldı, şarkıcılar bunları söylemeyi sürdürdü. Aynı melodiyi İngiliz kornosu ve insan sesinde duyuran Goin’ Home ile Burleigh’nin Deep River düzenlemesini yan yana dinleyebilirsiniz.
Mahina’da dinlediğiniz müzik
Mahina’da Yeni Dünya Senfonisi’nin Largo’sunu dinletiyoruz. Melodiyi duyunca yanınızdakilerle memleketlerinizde duyduğunuz şarkıları konuşabilirsiniz. Bu sohbet Dvořák ile Burleigh’nin paylaştığı şarkı hikâyesine kendi anılarınızı ekleyebilir.
