Σε αυτό το άρθρο
Η σύντομη απάντηση
Το 1903 ο Ντεμπισί άκουσε την όπερα Castor et Pollux του Ραμό και έγραψε θετική κριτική στην εφημερίδα Gil Blas. Δύο χρόνια αργότερα ολοκλήρωσε το πρώτο βιβλίο Images για πιάνο. Πρώτο ήταν το Reflets dans l’eau, δεύτερο το Hommage à Rameau και τελευταίο το Mouvement. Ανάμεσα στο νερό και στην κίνηση έβαλε το όνομα ενός παλαιότερου Γάλλου συνθέτη. Η συλλογή που δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 1905 παρουσίαζε τρία κομμάτια για ένα πιάνο. Το δεύτερο, με τον χαρακτήρα αργής σαραμπάντας, το αφιέρωσε στον Ραμό.
Σε βάθος
Η συνάντηση με τον Ραμό σε συναυλία του 1903
Ο Ντεμπισί άκουσε τις δύο πρώτες πράξεις του Castor et Pollux στη Schola Cantorum του Παρισιού. Η κριτική του στη Gil Blas συμπεριλήφθηκε αργότερα στο Monsieur Croche. Προσδιόριζε τόσο τον χώρο όσο και το μέρος της όπερας που είχε ακούσει. Η εμπειρία στις αρχές του 1903, που τον έκανε να επανεκτιμήσει τον Ραμό, αξίζει να εξεταστεί μαζί με το μεταγενέστερο Hommage à Rameau.
Στο επεισόδιο της κηδείας του Κάστορα ο Ντεμπισί ενδιαφέρθηκε περισσότερο για τους ανθρώπους που έκλαιγαν παρά για τα αρχαία ενδύματα και τα κράνη. Αναγνώρισε στα πρόσωπα της όπερας μια θλίψη γνώριμη στον ίδιο και στους σύγχρονους ακροατές. Κρίνοντας τον μονόλογο του Πολυδεύκη, έγραψε ότι ξέχασε τις διαφορές χρόνου και τόπου και ένιωσε τον Ραμό ως σύγχρονό του. Στην περιγραφή της συγκίνησης από την παράσταση εκτιμούσε την έκφραση του συναισθήματος περισσότερο από την παλαιότητα της σύνθεσης. Για εκείνον ο Ραμό ήταν όνομα της παλαιάς Γαλλίας αλλά και συνθέτης που άξιζε να ακουστεί ξανά.
Την ίδια εποχή υπήρχαν γαλλικές πρωτοβουλίες αποκατάστασης και έκδοσης των παρτιτούρων του Ραμό. Το 1894 ο Φρανσίς Μανιάρ ζήτησε αυτό το έργο σε άρθρο στη Le Figaro. Ο εκδοτικός οίκος Durand άρχισε την έκδοση των απάντων την επόμενη χρονιά. Για να παιχτούν παλιά έργα, χρειάζονταν παρτιτούρες που μπορούσαν να διαβάσουν οι μουσικοί. Η πρόταση της εφημερίδας οδήγησε σε κοινή εκδοτική δουλειά συνθετών και εκδότη, με έργα πληκτροφόρων και όπερες οργανωμένα σε τόμους. Οι επιμελητές ετοίμαζαν τα υλικά για να γνωρίσουν και άλλοι μουσικοί τον Ραμό που είχε ακούσει ο Ντεμπισί.
Η διαμάχη για την πρώτη όπερα και τα άπαντα του Ραμό
Η πρώτη όπερα του Ραμό, Hippolyte et Aricie, παρουσιάστηκε στο Παρίσι την 1η Οκτωβρίου 1733. Ήταν πενήντα ετών και γνωστός κυρίως ως θεωρητικός της αρμονίας. Η όπερα πέτυχε αλλά προκάλεσε και διαμάχη για τη μουσική της. Ο συνθέτης που αργότερα θα αναφερόταν στις συζητήσεις για τη γαλλική παράδοση δίχασε το κοινό από την πρώτη του όπερα. Η πορεία του Ραμό που θαύμαζε ο Ντεμπισί περιλάμβανε τόσο τον συγγραφέα που οργάνωνε τη θεωρία όσο και τον συνθέτη που παρουσίαζε νέα μουσική στη σκηνή.

Ο Ραμό αναθεώρησε το Hippolyte et Aricie για επαναλήψεις. Σώζονται οι εκδοχές για τις παραστάσεις του 1742 και του 1757. Στην όπερα με τον ίδιο τίτλο, το περιεχόμενο της εκτέλεσης εξαρτάται από την αναθεωρημένη παρτιτούρα που επιλέγεται. Η Opéra Comique χρησιμοποίησε την εκδοχή του 1757 στην παραγωγή του 2020.

Ο Ντεμπισί συμμετείχε ως επιμελητής στα άπαντα του Ραμό από τη Durand. Ο Σαιν-Σανς ανέλαβε τα έργα πληκτροφόρων του πρώτου τόμου, του 1895, ενώ οι ντ’Εντί, Ντυκά και Γκιλμάν συνέβαλαν στους τόμους όπερας. Το Les fêtes de Polymnie, που επιμελήθηκε ο Ντεμπισί, εκδόθηκε το 1908. Μετά τον φόρο τιμής στον τίτλο του πιανιστικού έργου του 1905, ανέλαβε και την έκδοση μιας όπερας του προκατόχου. Στα άπαντα, όπου μοιράστηκαν τη δουλειά εκδότης και μουσικοί, διάβασε και οργάνωσε συγκεκριμένο έργο. Το ενδιαφέρον του συνέχισε από την κριτική και τη σύνθεση στην επιμέλεια παρτιτούρας.
Και οι συνάδελφοί του χρησιμοποίησαν παλιά γαλλική μουσική στα έργα τους. Ο Ντυκά έγραψε πιανιστικές παραλλαγές σε θέμα του Ραμό, ενώ ο Ραβέλ έβαλε το όνομα του Κουπρέν στο Le tombeau de Couperin. Γύρω από τον Ντεμπισί συνεχίζονταν προσπάθειες ένταξης ονομάτων και μουσικής προκατόχων σε νέα έργα. Ο Ντυκά δημιούργησε παραλλαγές πάνω σε παλιό θέμα και ο Ντεμπισί ένα ανεξάρτητο πιανιστικό αφιέρωμα στον Ραμό. Συνθέτες της ίδιας εποχής θυμούνταν μουσικούς του παρελθόντος, αλλά διάλεγαν διαφορετικούς τίτλους και μορφές. Το πρόσωπο που τιμούσαν και το έργο που έγραφαν συνδυάζονταν διαφορετικά κάθε φορά.
Μια σαραμπάντα με ελευθερία
Το πρώτο βιβλίο Images περιλαμβάνει κατά σειρά τα Reflets dans l’eau, Hommage à Rameau και Mouvement. Ο Ντεμπισί τα ολοκλήρωσε το 1905 και τα εξέδωσε ως συλλογή για πιάνο. Ανάμεσα στο νερό και στην κίνηση έβαλε το όνομα ενός πραγματικού συνθέτη. Ονόμασε το μεσαίο κομμάτι αφιέρωμα και το πλαισίωσε με έργα άλλου χαρακτήρα. Έγραψε και αναθεώρησε τα τρία μαζί πριν τα στείλει στη Durand. Η συγκίνηση από την παλιά όπερα οδήγησε στο αφιέρωμα ως ένα κομμάτι της νέας συλλογής πληκτροφόρου.
Ο Ντεμπισί ζήτησε αργή και βαριά εκτέλεση. Πρόσθεσε την οδηγία να ακολουθηθεί το ύφος της σαραμπάντας, χωρίς αυστηρότητα. Η σαραμπάντα είναι χορός που χρησιμοποιούνταν στις παλιές σουίτες. Αφού ορίζει ταχύτητα και χαρακτήρα, εξηγεί πόσο πιστά πρέπει να ακολουθείται το χορευτικό ύφος. Ο τίτλος του αφιερώματος και η σαραμπάντα παραπέμπουν σε παλιά μουσική, όμως ο πιανίστας παίζει τις νότες και τις οδηγίες του Ντεμπισί. Το όνομα του παλιού χορού βρίσκεται δίπλα στο αίτημα να αντιμετωπιστεί ελεύθερα η μορφή του.
Αφού έστειλε τη συλλογή, ρώτησε τον εκδότη Ζακ Ντυράν αν είχε δοκιμάσει ο ίδιος τα τρία κομμάτια στο πιάνο. Εξέφρασε την προσδοκία ότι θα έβρισκαν θέση στην πιανιστική φιλολογία δίπλα στον Σούμαν και στον Σοπέν. Εκείνος που έβαζε το όνομα ενός προκατόχου στον τίτλο περίμενε συγχρόνως την έκδοση και την αξιολόγηση των δικών του έργων. Δεν εξηγεί εκτενώς τον λόγο του αφιερώματος στην επιστολή, αλλά συζητά πόσο ταιριάζουν τα τρία νέα κομμάτια και πώς θα εκτιμηθούν.
Πριν από την αποστολή υπήρξαν αναθεωρήσεις. Τον Αύγουστο του 1905 ανακοίνωσε στον Ντυράν ότι θα έστελνε τα κομμάτια την επόμενη εβδομάδα, αλλά άλλαξε πρόγραμμα επειδή δεν τον ικανοποιούσε το Reflets dans l’eau. Εξήγησε ότι θα έγραφε άλλο κομμάτι με τις νέες αρμονικές ανακαλύψεις του και έστειλε τη συλλογή στα τέλη του μήνα. Έλεγξε μέχρι το τέλος το πρώτο κομμάτι που θα συνόδευε το αφιέρωμα στον Ραμό. Οι λίστες μεσημεριού και βραδιού του Mahina περιέχουν το Hommage à Rameau με τον Μικελάντζελι. Το έργο ανήκε στην κοινή προετοιμασία έκδοσης των τριών κομματιών.
Σύνθεση για πιάνο και επιμέλεια όπερας
Το έργο τιμά τον Ραμό, όμως δύσκολα θεωρείται άμεση μεταφορά του μουσικού του ύφους. Ο Ντεμπισί έγραψε τη δική του πιανιστική μουσική κάτω από το όνομα του προκατόχου. Στο έργο συνδέονται η συγκίνηση από την όπερα, η οδηγία για τον παλιό χορό και η νέα μουσική που έγραψε. Θαυμάζοντας τη μουσική του Ραμό, χρησιμοποίησε στο νέο έργο τις δικές του συγχορδίες και πιανιστικές εκφράσεις.


Το 1905 δημοσίευσε τη δική του πιανιστική μουσική και το 1908 εκδόθηκε η όπερα Les fêtes de Polymnie του Ραμό που επιμελήθηκε. Όπως οι Σαιν-Σανς, ντ’Εντί, Ντυκά και Γκιλμάν στα άπαντα, διάβασε και οργάνωσε παλιές παρτιτούρες. Συνέχισε τόσο τη σύνθεση για πιάνο όσο και την έκδοση όπερας του προκατόχου. Μετά την κριτική θαυμασμού, αφιέρωσε χρόνο στη δική του σύνθεση και στην επιμέλεια. Το ενδιαφέρον από τη συναυλία συνεχίστηκε σε διαφορετικά είδη εκδόσεων.
Ένας σύγχρονος συνθέτης από το παρελθόν
Το 1915 ο Ντεμπισί έγραψε τη Σονάτα για φλάουτο, βιόλα και άρπα, συνεχίζοντας το ενδιαφέρον του για την παλιά γαλλική μουσική. Είχαν περάσει δέκα χρόνια από την έκδοση του Hommage à Rameau. Άλλαξε το σόλο πιάνο με μουσική δωματίου για τρία όργανα, αλλά συνέχισε να αναφέρεται σε προηγούμενες εποχές. Μετά το πιανιστικό αφιέρωμα και την επιμέλεια της όπερας έγραψε νέα μουσική δωματίου.
Στην όπερα που άκουσε το 1903, ένα πρόσωπο έκλαιγε για την απώλεια αγαπημένου ανθρώπου. Στην κριτική εξήγησε ότι η θλίψη ήταν κατανοητή και στην εποχή του. Στο πιανιστικό έργο που έστειλε το 1905 έγραψε το όνομα του Ραμό και την οδηγία της σαραμπάντας. Δήλωσε στον Ντυράν ότι ελπίζει τα τρία κομμάτια να σταθούν δίπλα στον Σούμαν και στον Σοπέν. Κατέγραψε τον λόγο του θαυμασμού του για την παλιά μουσική και, αφού ολοκλήρωσε τη νέα, περίμενε εκτέλεση και έκδοση. Το όνομα του προκατόχου παρέμεινε στο δεύτερο κομμάτι της νέας συλλογής.
Η μουσική που ακούτε στο Mahina
Η μουσική του Mahina περιλαμβάνει και το Hommage à Rameau με τον Μικελάντζελι. Όταν ακούγεται, μπορείτε να μοιραστείτε την ιστορία του Ντεμπισί, που εξέφρασε με ένα πιανιστικό έργο τον σεβασμό του σε μουσικό μιας πολύ παλαιότερης εποχής.





