Sa artikulong ito
Maikling sagot
Sa La Folia ni Corelli, magkasamang binabago ng biyolin at instrumentong sumasaliw ang isang sayaw na nagmula sa Portugal. Inilagay niya ito sa dulo ng koleksiyon ng mga sonata para sa biyolin na inilathala noong 1700. Sinusundan ng mabilis ang mabagal na mga baryasyon, at sa hulihan, mabilis na mga nota naman ang ibinibigay sa saliw. Sa paggamit ng lumang mga sangkap ng sayaw, hinihingi ng akda ang kasanayan ng solista at tagasaliw.
Mas malalim na pagbasa
Mula Portugal patungong tangway ng Iberia
Mas matanda kaysa kay Corelli ang folia. Nagmula ito sa Portugal, at nasa ika-15 siglo ang pinakamaagang mga halimbawa. Paulit-ulit itong tinugtog ng mga musikero at dinagdagan ng bagong mga baryasyon. Sa huling bahagi ng ika-17 siglo, noong nabubuhay si Corelli, pamilyar na sangkap din ito sa mga musikerong Italyano. Sa likod ng pangalan ng kompositor sa sonata para sa biyolin ay kasaysayan ng sayaw na ipinasa ng maraming salinlahi ng mananayaw at musikero.
Popular na sayaw na umunlad sa tangway ng Iberia sa huling bahagi ng Gitnang Panahon ang folia. May ugat sa Portugal at laganap din sa Espanya, mahalaga ito sa musika para sa mga instrumento sa Iberia noong ika-17 at ika-18 siglo. Tinipon ni Savall sa isang album ang mga folia mula sa magkakaibang panahon. Kasama nina Corelli at Marin Marais ang mga akda ni Diego Ortiz at musikang walang kilalang kompositor. Tinugtog niya pati ang musikang naipasa bago pa dumating ang tanyag na mga kompositor.
Maraming tunog na sumusuporta sa sayaw ang nasa mga instrumento ng album. Tumugtog si Savall ng viola da gamba, habang tumugtog ang iba ng vihuela, gitara, theorbo, harpsichord, organ at harp. Bukod sa percussionist, may tumutugtog din ng castanets at mga kampanilya. Sa pag-uulit ng folia, magkakaibang tunog ang idinagdag ng mga kumukuskos at pumipitik ng kuwerdas, kasama ang mga tumutugtog ng keyboard at perkusyon. Sa pagganap ni Savall sa musikang Iberian, mas marami ang magkakasamang instrumento kaysa sa sonata ni Corelli.
Dalawampu’t tatlong baryasyon at pagkakataon ng tagasaliw
Inilathala ni Corelli ang labindalawang sonata para sa biyolin bilang Opus 5 noong 1700 at inialay kay Sophie Charlotte, asawa ng Elector ng Brandenburg. Panghuli ang sonata sa D minor na La Folia. Nagkaroon ng mahigit apatnapung sumunod na limbag sa ika-18 siglo ang koleksiyon. Ginagamit ito ng mga nag-aaral ng biyolin, at inayos din ng estudyanteng si Geminiani para sa pangkat ng mga kuwerdas. Nasa mga listahan ng tanghalian at hapunan ng Mahina ang Bilang 12 ng Opus 5 sa album ng Purcell Quartet. Nirekord nila ito noong Mayo 1986 sa St. Barnabas Church sa London.
Sinusundan ang tema ng La Folia ng dalawampu’t tatlong baryasyon. Salit-salitang tumutugtog ang biyolin ng mabilis na maiikling nota at mahahabang magkakaugnay na tunog. Naglagay si Corelli ng mabagal na mga baryasyon sa pagitan ng mabilis upang magbago ang bilis at katangian kahit inuulit ang parehong tema. Sa hulihan, may mabilis na sixteenth notes sa basso continuo, saliw na tumutugtog ng mababang himig at mga chord upang suportahan ang solong instrumento. May abalang paggalaw din ng mga kamay ng tagasaliw sa dulo, kaya hinihingi ng akda ang kasanayan ng solista at tagasaliw.
Musikang Pranses mula sa parehong sayaw
Noong 1701, isang taon matapos ang sonata ni Corelli, isinama rin ni Marin Marais ng Pransya ang folia sa ikalawang aklat para sa viola da gamba. Les Folies d’Espagne ang pamagat, na nangangahulugang mga folia ng Espanya. Sinabi niyang maingat niyang inayos ang basso continuo ng koleksiyon at matagal din ang pag-ukit ng iskor. Sa magkalapit na panahon, ginamit ng Italyanong sonata para sa biyolin at Pranses na piyesa para sa viola da gamba ang parehong sayaw. May tatlumpu’t dalawang baryasyon kay Marais, siyam na mas marami kaysa kay Corelli.
Ginamit ni Marais ang kakayahan ng viola da gamba na magpatunog ng maraming kuwerdas nang sabay upang gumawa ng mga chord. Iniugnay niya ang solo at mababang saliw, at naglagay sa ilang baryasyon ng mga hugis ng nota na nagpapaalala sa paghagod sa gitara. Maaaring iugnay ang estilong ito sa pinagmulan ng folia bilang sayaw ng Iberia. Kahit parehong folia, magkaiba ang paggamit ng mabilis na mga nota ng biyolin at makakapal na chord ng viol. Pinalamutian ni Marais ang mga sangkap ng sayaw gamit ang mga kuwerdas at chord ng sariling instrumento.
Estudyanteng naglakbay mula Roma patungong London
Ipinakilala ng estudyante ni Corelli na si Francesco Geminiani ang musika ng guro sa Britain. Nag-aral siya kay Corelli sa Roma, lumipat sa London sa edad na dalawampu’t pito at nagtrabaho rin kalaunan sa Dublin. Ang unang mga akda para sa pangkat na inilabas niya sa London ay pag-aayos ng mga sonata ni Corelli kaysa sariling mga bagong komposisyon. Popular din noon sa Britain ang mga akda ni Corelli. Binago ni Geminiani ang mga piyesang para sa solong biyolin at saliw upang maipamahagi sa pangkat ng mga kuwerdas.
Sa pag-aayos, pinunan ni Geminiani ang armonya at counterpoint na ipinahihiwatig ng orihinal. Pinalawak niya ang ugnayan ng magkakasabay na himig at ipinamahagi sa mas maraming tinig ng kuwerdas ang dating solo at saliw. Mas maraming instrumento ang lumahok sa musikang dating hawak ng isang solista. Sa concerto sa F major ni Geminiani, ginamit ng Boston Baroque ang mga palamuting nota mula sa orihinal na sonata ni Corelli. Inilagay nila ang F major na concerto at La Folia sa parehong album upang magkasamang itanghal ang pag-aayos niya ng magkakaibang sonata para sa pangkat.
Sa La Folia ni Geminiani, salit-salitang tumutugtog ang maliit na pangkat ng solista at mas malaking pangkat ng kuwerdas. Concertino ang maliit, ripieno ang mas malaki. Lumawak ang pag-uusap ng solong biyolin at saliw tungo sa pagpapalitan ng dalawang pangkat. Sa aklat tungkol sa pagtugtog noong 1749, naalala rin niyang lalo nasiyahan ang guro sa komposisyon ng La Folia. Ang Corelli na gumawa ng sonata mula sa sayaw ng Portugal at ang estudyanteng ipinamahagi ito sa maraming kuwerdas ay gumamit ng ibang kombinasyon ng instrumento sa parehong tema.
Isa pang folia ni Vivaldi
Gumawa rin si Vivaldi ng mga baryasyon sa folia, mula sa isang tema at labinsiyam na baryasyon. Habang nakikilala pa rin ang unang himig, binago niya ang ritmo, bilis, lakas at paraan ng pagdurugtong o paghihiwalay ng mga tunog. Kahit parehong tema ang inuulit, muling itinakda ang haba, lakas at bilis ng mga nota. Mahigit 150 kompositor ang sumulat ng mga akda sa lumang himig na ito. Nagpatuloy sa mga sumunod na panahon ang pagpili nina Corelli, Marais at Vivaldi ng magkakaibang instrumento at dami ng baryasyon.
Kasama ang folia ni Vivaldi sa Opus 1 na inilathala ni Giuseppe Sala sa Venice noong 1705. Labindalawang trio sonata na para sa pagtugtog sa loob ng silid ang tinipon dito. Folia ang panghuling piyesa, tulad ng pagkakalagay ni Corelli nito sa dulo ng mga sonata para sa biyolin. Chamber music ito na maaaring itanghal sa pribadong mga pagtitipon sa bahay. Ginamit din ang kilalang mga sangkap ng sayaw bilang pangwakas ng chamber music para sa mga maharlika at mahilig sa musika.
Makabagong mga musikero ng kuwerdas na pumapadyak
Sa muling pagbubuo ng La Folia ni Geminiani, pinatugtog ng Amerikanang kompositor na si Michi Wiancko ang mga musikero ng kuwerdas ng perkusyon at pinapadyak din sila. Gumamit siya ng col legno, pagtama sa kuwerdas gamit ang kahoy ng bow sa halip na buhok, at sul ponticello, paggalaw ng bow malapit sa bridge, upang baguhin ang uri ng tunog. Sa paulit-ulit na armonya ng folia, salit-salitang tumutugtog ang buong pangkat at mga solista, at ipinapasa sa iba ang maliliit na motibo. Magkasama sa iskor ang mga nota ng kuwerdas at tunog ng paa ng musikero.
Naghanda si Wiancko ng bersiyon para sa labing-isang tao para sa pagtatanghal noong 2021. Sa pagbabago ng dami ayon sa mga patakarang pangkalusugan, inayos niya muli ang musikang hawak ng bawat isa. Nagbago ang katawan at instrumentong gumagamit ng folia: mga musikero ng sayaw sa Iberia, solista at tagasaliw ni Corelli, dalawang pangkat ng kuwerdas ni Geminiani at mga pumapadyak na musikero ni Wiancko. Sa track ng Purcell Quartet sa Mahina, makikilala ang isang bahagi ng mahabang kasaysayang ito: mga baryasyong isinulat ni Corelli para sa biyolin at basso continuo. Kasama sa inihanda niyang papel ang mabilis na mga nota ng tagasaliw sa hulihan.
Pakikinig sa Mahina
Kasama sa musika ng Mahina ang La Folia ni Corelli sa pagganap ng Purcell Quartet. Paulit-ulit na binabago ang parehong tema, kaya kahit isa o dalawang parirala lamang ang marinig habang kumakain, masayang ihambing kung paano nagbago ang naunang himig.
