Ushbu maqolada
Qisqa javob
1830-yil 11-oktabrda Varshava Milliy teatrida Chopin mi minor pianino konsertini ijro etdi. Birinchi qismdan so‘ng qo‘shiqchi Anna Wołkow ariya kuyladi; u tugagach, Chopin Romance va so‘nggi qismni chaldi. Ko‘ngil qo‘ygan Konstancja Gładkowska ham o‘sha kuni kuyladi. Bir konsertda pianino yakkaxonligi bilan opera ariyalari almashinib kelgan edi. Ertasiga Chopin do‘stiga ikki qo‘shiqchining kuylashi va liboslarini batafsil yozdi, uch hafta o‘tib esa Varshavadan jo‘nadi.
Batafsil o‘qish
Ikkinchi yozilib, birinchi raqam olgan konsert
Chopin 1830-yil bahorida Varshavada avval fa minor konsertini chaldi. Hozir bu 2-pianino konsertidir. Kuzda taqdim etilgan mi minor konsertni keyin tugatgan, lekin oldin nashr qilgani uchun u 1-raqam bilan tanildi. Raqamlari yozilish tartibiga teskari bo‘lgan ikki asar Chopin vatanini tark etishidan oldingi yaqin davrda yozilgan. Bahorgi konsertda birinchi asarni taqdim etgach, kuzda boshqa konsertni tayyorladi. Pianinochi sifatida o‘zi sahnaga chiqadigan yigit Varshava tinglovchilariga asarlarini ketma-ket chalib, xorijdagi faoliyatiga tayyorlandi.
U tinglagan mohir ijrochilar ham o‘z asarlarini chaladigan musiqachilar edi. Chopin 1828-yilda pianinochi Hummelni, 1829-yilda esa skripkachi Paganinini eshitdi. Hummel va Ries konsertlari o‘sha davr yakkaxonlarining yorqin mahoratini namoyon etadigan musiqa namunasi edi. Chopin ham konsertida o‘z qo‘li bilan chaladigan solo partiyani yaratdi. Tez harakatlanuvchi notalar va kuyni bezaydigan naqshlar shu partiyaning bir qismidir. Orkestr bilan birga chaladigan asarni tayyorlar ekan, pianino texnikasi va kuylovchan melodiyani birga qo‘lladi.
Mi minor konsert ilk bor 1833-yilda nashr etildi. Chopin keyinchalik uni shogirdlariga ham o‘rgatdi. Shogirdi Wilhelm von Lenz 1842-yilgi dars va ijroni esladi. Chopin o‘n ikki yoshli Carl Filtschga birinchi qismni o‘rgatgach, orkestr jo‘rligini o‘zi bajarishini aytgan. Filtsch solo partiyani chalayotganda Chopin boshqa pianinoda orkestr musiqasini yoddan chaldi. Yoshligida orkestr bilan ommaga taqdim etgan konsertiga endi shogirdiga yordam berib, o‘zi jo‘r bo‘ldi. Lenz ayniqsa birinchi tutti ijrosidan ta’sirlanganini yozdi.
Xatdagi tuyg‘ular va sahnadagi qo‘shiqchi
Konstancja Varshava konservatoriyasida Carlo Soliva qo‘lida o‘qigan qo‘shiqchi edi. U 1830-yilda opera sahnasida ilk bor chiqishidan oldinoq Chopin unga ko‘ngil qo‘ygan. 1829-yilda Tytus Woyciechowskiga xatida olti oy gapira olmay yurgan bir ayolni o‘ylab, konsertning sekin qismini va vals yozganini tan oldi. O‘sha paytdagi konsert fa minor asari edi. 1830-yil kuzida mi minor konsertini ijro etishidan oldin ham boshqa konsertni yozib, hislarini do‘stiga bildirgan.

1830-yil iyulida Chopin Milliy teatrda Konstancja Paërning Agnese operasidagi bosh qahramon partiyasini kuylashini ko‘rdi. Vokal o‘rgangan ayol haqiqiy rolni bajarib, tinglovchilar oldiga chiqqan edi. Chopin do‘stiga uning qo‘shig‘i va aktyorligini tasvirladi. Teatrda eshitgan ovoz pianino musiqasida kuylash ifodasiga qiziqishi bilan ham yaqin edi. Bir necha oy o‘tib Konstancja Chopinning konsertida qatnashdi. Kuzda Milliy teatr tinglovchilari bir oqshomda pianinochining yangi asarini va yosh qo‘shiqchining opera ariyasini eshitdi.
Chopin vatanidan ketgach ham Konstancja bilan taxminan bir yil xat yozishdi. 1831-yilda sevayotgandek bo‘lmasa ham, uning siymosi xayolidan ketmayotganini yozdi. Olti oy gapira olmaganini tan olgan yigit xorijda o‘z tuyg‘ularini qayta tushuntirdi. Konstancja 1832-yilda Józef Grabowskiga turmushga chiqdi. Varshavada birga chiqish qilgan ikki musiqachi keyinchalik boshqa joylarda o‘z hayotini davom ettirdi. Chopin do‘stiga yozgan xatlarda uni o‘ylagan so‘zlari ham, o‘zgargan tuyg‘ularini ifodalagan so‘zlari ham qolgan.
Do‘stiga tushuntirilgan Romance xususiyati
1830-yil 15-mayda Chopin Tytusga yangi konsertning sekin qismini tushuntirdi. Xotirjam va g‘amgin romans xususiyatini xohlayotganini yozdi. Quvonchli xotiralar uyg‘otadigan joyga mehr bilan qarash taassuroti va oy nurida go‘zal bahor kunini o‘ylashni misol qildi. Qismni mi majorda yozganini aytish bilan birga, uning xususiyatini ham do‘stiga bildirdi. Bastakorning ushbu izohida joy xotirasi va turli tuyg‘ular birga keltirilgan.

Chopin ayni xatda torli cholg‘ularda surdina ishlatish sababini ham tushuntirdi. Torlarga o‘rnatiladigan taroqsimon moslama ovozga yangi kumushrang tembr qo‘shishini do‘stiga sodda qilib yozdi. Surdina jarangni kamaytirib, tembrni o‘zgartiradigan moslamadir. Bastakor xohlagan taassurotini aytgach, orkestr uni qanday ifodalashini ham qo‘shdi. Pianino melodiyasiga qaratilgan sekin qismda torli cholg‘ularning ovozini ham aniq belgiladi.
Birinchi qism mi minorda bo‘lsa, Romance mi majordadir. Biroq Chopin do‘stiga yozgan tuyg‘ular xotirjamlik va g‘amginlikni birga qamrab oladi. U ayni mi major qismda xotiradagi joy, bahor kuni va oy nurini tilga oldi. Sekin qismning Romance nomi ham ushbu lirik xususiyat bilan bog‘liq.
Pianinoda opera ifodasi
Bel canto italyan vokalining chiroyli kuylash usulini anglatadi. Chopin Romanceda pianino orqali shu kabi vokal ifodasini qo‘llaydi. Uzun tutash kuylar orasiga kichik notalar va trellar qo‘shib, ifodani nozik o‘zgartiradi. Trel yaqin ikki notani tez navbatlashtirib chaladigan bezakdir. Pianinochi uni klavishlarni bosish tartibi va notalarni ulash orqali bajaradi. Qo‘shiqchi ovozida davom etadigan opera melodiyalarini tinglagan Chopin o‘z cholg‘usida ham kuyni ulash va bezash usullarini ishlatdi. Tez mahorat ko‘rsatiladigan konsertning o‘rtasiga shu kabi sekin qo‘shiq yozdi.

1829-yilda Chopin Venada o‘z variatsiyalarini chalganida tinglovchilar iliq kutib oldi, lekin ovozi juda past degan baho ham berildi. Do‘stiga xatida juda qattiq chalding degan gapni eshitgandan ko‘ra shu yaxshiligini yozdi. O‘sha kuni opera va polyak melodiyalari asosida improvizatsiya ham qildi. Tinglovchi munosabatini kutadigan ijrochi bo‘lsa ham, o‘zi ma’qul ko‘rgan ovozni xatida aniq aytdi. Operadan o‘rgangan melodiyalarni improvizatsiyada ishlatishi ham uning sahnadagi faoliyatidir. Varshavada konsertlarini taqdim etishidan oldin u xorijiy tinglovchilar oldida o‘z ijro usulini sinab ko‘rdi.
Romance mavzusi avval sodda kuy tarzida keladi, keyin bezaklar qo‘shilib qaytadi. O‘rtada do diyez minorda shiddatli mavzu paydo bo‘ladi. O‘sha joydan keyin kuy yana davom etadi. Chopin xotirjam xususiyatli qism yozar ekan, mavzu qaytganda bezak qo‘shdi va o‘rta bo‘limning tonalligi hamda ifodasini o‘zgartirdi.
Konsert qismlari orasidagi ariya
1830-yil kuzgi ilk ijroda birinchi qismdan so‘ng Anna Wołkow Soliva ariyasini kuyladi. Uning qo‘shig‘i tugagach, Chopin qolgan ikki qismni chaldi. Konstancja Rossinining La donna del lago operasidan kavatina kuyladi. Ertasiga Chopin Tytusga uning oq kiyim kiyib, sochiga atirgul taqqanini yozdi. Ayni xatda konsert ijrosi, qo‘shiqchining kuylashi va sahna libosini batafsil tasvirladi.
Ushbu konsertdan keyin Chopin 2-noyabrda Varshavadan ketdi. Oy oxirida Rossiya hukmronligiga qarshi qo‘zg‘olon boshlandi, u esa oxir-oqibat vataniga qayta olmadi. Shu sabab kuzgi Milliy teatr konserti Varshavadagi so‘nggi ommaviy ijrosi bo‘lib qoldi. Konsertga tayyorlanayotganda u xorijga jo‘nash kunini tanlashda ham ikkilanib yurgan edi.

To‘plam albomidagi parcha va Varshava konserti
Mahinaning tushlik va kechki ovqat ro‘yxatlarida Martha Argerich ijrosidagi Romancening boshlanishi bor. Aslida u mi minor pianino konsertining ikkinchi qismidir. Chopin birinchi qismning mi minoridan ushbu qismning mi majoriga o‘tib, so‘ng yakuniy rondoni chaldi. Varshavadagi ilk ijroda birinchi va sekin qism orasida qo‘shiqchining ariyasi ham yangradi. Bugun to‘plam albomida beriladigan qisqa kuyni Chopin yakkaxon va orkestr uchun uzun konsert ichiga yozgan. Sekin kuydan oldin qudratli birinchi qism, undan keyin esa rondoning raqs musiqasi keladi.
Venada o‘z variatsiyalarini chalgan pianinochi keyingi yil Varshavada ikkita konsertini taqdim etdi. Romanceni yozayotgan davrda do‘stiga asar xususiyati va torli cholg‘ular surdinasini tushuntirdi; kuzgi konsertdan keyin esa hamkasb qo‘shiqchining libosi va qo‘shig‘ini aytib berdi. Xatlardagi Chopin bastakorlik, ijro va konsert tayyorgarligini birga tilga oladi. Konstancja haqidagi so‘zlari ham shu hayot davomida yozilgan. Mi minor konsertining sekin qismi yigit vatanida tayyorlagan katta asarning bir bo‘lagi edi; Milliy teatrda esa ariya kuylagan qo‘shiqchilar bilan bir oqshom dasturiga kiritildi.
Mahinada tinglanadigan musiqa
Mahinaning tushlik va kechki ovqat musiqasiga Martha Argerich chalgan Romancening boshlanishi kiritilgan. Bugun ovqat paytida eshitgan pianino kuyini yosh Chopin vatandosh qo‘shiqchilari bilan bir konsertda chalgan musiqa sifatida eslashingiz mumkin.





