Σε αυτό το άρθρο
- Το κοντσέρτο που γράφτηκε δεύτερο αλλά ονομάστηκε πρώτο
- Τα αισθήματα στην επιστολή και η τραγουδίστρια στη σκηνή
- Ο χαρακτήρας της Romanza σε μια επιστολή
- Η φωνητική έκφραση της όπερας στο πιάνο
- Μια άρια ανάμεσα στα μέρη του κοντσέρτου
- Το απόσπασμα της συλλογής και η συναυλία της Βαρσοβίας
- Η μουσική που ακούτε στο Mahina
Η σύντομη απάντηση
Στις 11 Οκτωβρίου 1830 ο Σοπέν έπαιξε το Κοντσέρτο για πιάνο σε Μι ελάσσονα στο Εθνικό Θέατρο της Βαρσοβίας. Μετά το πρώτο μέρος η Άννα Βόουκοφ τραγούδησε άρια και έπειτα εκείνος συνέχισε με τη Romanza και το τελευταίο μέρος. Τραγούδησε και η Κονστάντσια Γκλαντκόφσκα, για την οποία είχε αισθήματα. Το σόλο πιάνο και οι άριες όπερας εναλλάχθηκαν στην ίδια συναυλία. Την επόμενη ημέρα περιέγραψε σε φίλο το τραγούδι και τα ρούχα των δύο γυναικών, και τρεις εβδομάδες αργότερα έφυγε από τη Βαρσοβία.
Σε βάθος
Το κοντσέρτο που γράφτηκε δεύτερο αλλά ονομάστηκε πρώτο
Ο Σοπέν έπαιξε πρώτα το Κοντσέρτο σε Φα ελάσσονα στη Βαρσοβία την άνοιξη του 1830. Σήμερα είναι το Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 2. Εκείνο σε Μι ελάσσονα, που παρουσίασε το φθινόπωρο, ολοκληρώθηκε αργότερα αλλά εκδόθηκε πρώτο και έγινε αρ. 1. Και τα δύο, με αρίθμηση αντίστροφη της σύνθεσης, γράφτηκαν σε κοντινό διάστημα πριν φύγει από την πατρίδα. Μετά την ανοιξιάτικη παρουσίαση προετοίμασε άλλο κοντσέρτο για το φθινόπωρο. Ο νεαρός πιανίστας παρουσίαζε διαδοχικά τα δικά του έργα στο κοινό της Βαρσοβίας, προετοιμάζοντας τη δραστηριότητά του στο εξωτερικό.
Οι δεξιοτέχνες που είχε ακούσει έπαιζαν επίσης δικές τους συνθέσεις. Άκουσε τον πιανίστα Χούμελ το 1828 και τον βιολονίστα Παγκανίνι το 1829. Τα κοντσέρτα του Χούμελ και του Ρις ήταν παραδείγματα μουσικής όπου οι σολίστ παρουσίαζαν εντυπωσιακή τεχνική. Ο Σοπέν έγραψε κι εκείνος το σόλο μέρος που θα έπαιζε με τα χέρια του. Οι γρήγορες νότες και τα στολίδια της μελωδίας ανήκουν στη δομή του. Προετοιμάζοντας μουσική με ορχήστρα, αντιμετώπισε μαζί τη δεξιοτεχνία και την τραγουδιστή μελωδία.
Το κοντσέρτο σε Μι ελάσσονα εκδόθηκε το 1833. Αργότερα το δίδασκε στους μαθητές του. Ο Βίλχελμ φον Λεντς θυμήθηκε μαθήματα και εκτελέσεις του 1842: αφού δίδαξε το πρώτο μέρος στον δωδεκάχρονο Καρλ Φιλτς, ο Σοπέν είπε ότι θα αναλάμβανε την ορχηστρική συνοδεία. Όσο ο Φιλτς έπαιζε το σόλο, εκείνος έπαιζε από μνήμης τη μουσική της ορχήστρας σε δεύτερο πιάνο. Συνόδευε τον μαθητή στο κοντσέρτο που είχε παρουσιάσει νέος με ορχήστρα. Ο Λεντς έγραψε ότι ιδίως το πρώτο ομαδικό τμήμα τού είχε κάνει μεγάλη εντύπωση.
Τα αισθήματα στην επιστολή και η τραγουδίστρια στη σκηνή
Η Κονστάντσια είχε σπουδάσει τραγούδι με τον Κάρλο Σολίβα στο Ωδείο της Βαρσοβίας. Ο Σοπέν είχε αισθήματα για εκείνη πριν από το οπερατικό ντεμπούτο της το 1830. Σε επιστολή του 1829 προς τον Τίτους Βοϊτσιεχόφσκι παραδέχτηκε ότι σκεφτόταν μια κοπέλα χωρίς να της μιλήσει επί μισό χρόνο και είχε γράψει το αργό μέρος ενός κοντσέρτου και ένα βαλς. Τότε εργαζόταν στο κοντσέρτο σε Φα ελάσσονα. Πριν παίξει το άλλο κοντσέρτο το φθινόπωρο του 1830, είχε ήδη γνωστοποιήσει τα αισθήματά του στον φίλο ενώ συνέθετε διαφορετικό έργο.

Τον Ιούλιο του 1830 είδε την Κονστάντσια στον πρωταγωνιστικό ρόλο της όπερας Agnese του Παέρ, στο Εθνικό Θέατρο. Η κοπέλα που σπούδαζε τραγούδι παρουσίαζε πλέον ρόλο στο κοινό. Ο Σοπέν έγραψε στον φίλο για το τραγούδι και την υποκριτική της. Η φωνή του θεάτρου συνδεόταν και με το ενδιαφέρον του για φωνητική έκφραση στο πιάνο. Λίγους μήνες αργότερα συμμετείχε και στη δική του συναυλία. Το φθινοπωρινό κοινό είδε την ίδια βραδιά τον πιανίστα με το νέο έργο του και τη νεαρή τραγουδίστρια με άριες όπερας.
Ο Σοπέν συνέχισε την αλληλογραφία με την Κονστάντσια περίπου έναν χρόνο μετά την αναχώρηση. Το 1831 έγραψε ότι δεν ένιωθε πως την αγαπούσε, αλλά δεν μπορούσε να βγάλει την εικόνα της από το μυαλό. Ο νέος που παραδεχόταν ότι δεν της είχε μιλήσει έξι μήνες εξηγούσε ξανά τα αισθήματα από το εξωτερικό. Εκείνη παντρεύτηκε τον Γιούζεφ Γκραμπόφσκι το 1832. Οι δύο που είχαν εμφανιστεί μαζί στη Βαρσοβία συνέχισαν τη ζωή τους σε διαφορετικά μέρη. Οι επιστολές προς τον φίλο διατηρούν τόσο τις σκέψεις για εκείνη όσο και την περιγραφή των αλλαγμένων συναισθημάτων.
Ο χαρακτήρας της Romanza σε μια επιστολή
Στις 15 Μαΐου 1830 ο Σοπέν περιέγραψε στον Τίτους το αργό μέρος του νέου κοντσέρτου. Ήθελε μια ήρεμη, μελαγχολική Romanza. Έδωσε ως παραδείγματα το τρυφερό βλέμμα προς τόπο που ξυπνά ευχάριστες αναμνήσεις και τη σκέψη μιας όμορφης ανοιξιάτικης ημέρας κάτω από το φεγγάρι. Μαζί με τη Μι μείζονα εξήγησε και τον χαρακτήρα του έργου. Η περιγραφή του συνθέτη συνδυάζει τη μνήμη ενός τόπου με διαφορετικά συναισθήματα.

Στην ίδια επιστολή εξήγησε και τις σουρντίνες των εγχόρδων. Περιέγραψε τη συσκευή σαν χτένα πάνω στις χορδές ως προσθήκη νέου ασημένιου χρώματος στον ήχο. Η σουρντίνα περιορίζει την αντήχηση και αλλάζει τη χροιά. Αφού περιέγραψε την επιθυμητή εντύπωση, πρόσθεσε πώς θα την εξέφραζε η ορχήστρα. Στο αργό μέρος της πιανιστικής μελωδίας καθόρισε συγκεκριμένα και τον ήχο των εγχόρδων.
Το πρώτο μέρος είναι σε Μι ελάσσονα, ενώ η Romanza σε Μι μείζονα. Ωστόσο τα συναισθήματα που εξήγησε περιλαμβάνουν ηρεμία και μελαγχολία μαζί. Στο ίδιο μείζον μέρος μιλά για αναμνήσεις τόπων, άνοιξη και φεγγαρόφωτο. Ο τίτλος Romanza συνδέεται και με αυτόν τον λυρικό χαρακτήρα.
Η φωνητική έκφραση της όπερας στο πιάνο
Bel canto ονομάζεται ο ιταλικός τρόπος του όμορφου τραγουδιού. Ο Σοπέν εξετάζει αυτή τη φωνητική έκφραση στο πιάνο στη Romanza. Ανάμεσα στις μεγάλες μελωδικές γραμμές βάζει μικρές νότες και τρίλιες, μεταβάλλοντας λεπτά την έκφραση. Η τρίλια είναι στολίδι με γρήγορη εναλλαγή δύο κοντινών φθόγγων. Ο πιανίστας την εκτελεί με τη σειρά των πλήκτρων και τη σύνδεση των ήχων. Ο Σοπέν, που άκουγε οπερατικές μελωδίες στη φωνή, χρησιμοποίησε στο όργανό του τρόπους σύνδεσης και στολισμού. Έβαλε αυτό το αργό τραγούδι στο μέσο ενός κοντσέρτου γρήγορης τεχνικής.

Στη Βιέννη το 1829 οι δικές του παραλλαγές ενθουσίασαν το κοινό, αλλά ακούστηκε και ότι ο ήχος ήταν πολύ μικρός. Έγραψε στον φίλο ότι το προτιμούσε από την κατηγορία πως έπαιζε υπερβολικά δυνατά. Εκείνη την ημέρα αυτοσχεδίασε και σε οπερατικές και πολωνικές μελωδίες. Περίμενε την αντίδραση του κοινού, αλλά δήλωνε καθαρά την ηχητική προτίμησή του. Οι μελωδίες της όπερας στον αυτοσχεδιασμό ανήκαν στην πραγματική δραστηριότητά του στη σκηνή. Πριν από τα κοντσέρτα της Βαρσοβίας είχε δοκιμάσει την εκτέλεσή του σε ξένο κοινό.
Το θέμα της Romanza παρουσιάζεται απλά και επανέρχεται με περισσότερα στολίδια. Στο μέσο εμφανίζεται ένα έντονο θέμα σε Ντο δίεση ελάσσονα, και έπειτα συνεχίζεται ξανά η μελωδία. Παρότι έγραφε ήρεμο μέρος, ο Σοπέν πρόσθεσε στολίδια στην επιστροφή του θέματος και άλλαξε τονικότητα και έκφραση στη μεσαία ενότητα.
Μια άρια ανάμεσα στα μέρη του κοντσέρτου
Μετά το πρώτο μέρος της πρεμιέρας του φθινοπώρου του 1830 η Άννα Βόουκοφ τραγούδησε άρια του Σολίβα. Ο Σοπέν συνέχισε με τα άλλα δύο μέρη μετά το τραγούδι. Η Κονστάντσια τραγούδησε καβατίνα από το La donna del lago του Ροσσίνι. Την επόμενη ημέρα έγραψε στον Τίτους ότι φορούσε λευκά και τριαντάφυλλα στα μαλλιά. Περιέγραψε στην ίδια επιστολή το κοντσέρτο, το τραγούδι και το ένδυμα της σκηνής.
Μετά τη συναυλία έφυγε από τη Βαρσοβία στις 2 Νοεμβρίου. Στα τέλη του μήνα άρχισε εξέγερση κατά της ρωσικής κυριαρχίας και δεν επέστρεψε ποτέ στην πατρίδα. Η φθινοπωρινή συναυλία του Εθνικού Θεάτρου έγινε έτσι η τελευταία δημόσια εμφάνισή του στη Βαρσοβία. Κατά την προετοιμασία δίσταζε και δεν μπορούσε να ορίσει την ημέρα αναχώρησης για το εξωτερικό.

Το απόσπασμα της συλλογής και η συναυλία της Βαρσοβίας
Οι λίστες μεσημεριού και βραδιού του Mahina περιέχουν την αρχή της Romanza με τη Μάρτα Άργκεριχ. Είναι το δεύτερο μέρος του Κοντσέρτου σε Μι ελάσσονα. Ο Σοπέν περνά από τη Μι ελάσσονα του πρώτου στη Μι μείζονα αυτού του μέρους και συνεχίζει με το τελικό ροντό. Στην πρεμιέρα ανάμεσα στο πρώτο και στο αργό μέρος ακούστηκε και άρια. Η σύντομη μελωδία των σημερινών συλλογών γράφτηκε μέσα σε εκτενές κοντσέρτο για σολίστ και ορχήστρα. Πριν από αυτή υπάρχει το δυναμικό πρώτο μέρος και μετά η χορευτική μουσική του ροντό.
Ο πιανίστας που έπαιξε τις παραλλαγές του στη Βιέννη παρουσίασε δύο κοντσέρτα την επόμενη χρονιά στη Βαρσοβία. Όταν έγραφε τη Romanza εξήγησε στον φίλο τον χαρακτήρα και τις σουρντίνες, ενώ μετά τη φθινοπωρινή συναυλία περιέγραψε τα ρούχα και το τραγούδι συναδέλφου. Οι επιστολές συζητούν μαζί σύνθεση, εκτέλεση και προετοιμασία. Οι σκέψεις για την Κονστάντσια ανήκουν σε αυτή τη ζωή. Το αργό μέρος ήταν τμήμα μεγάλου έργου που ετοίμασε ο νέος στην πατρίδα, ενταγμένο στο ίδιο βραδινό πρόγραμμα με τραγουδίστριες αριών.
Η μουσική που ακούτε στο Mahina
Στη μουσική του μεσημεριού και του βραδιού του Mahina περιλαμβάνεται η αρχή της Romanza με τη Μάρτα Άργκεριχ. Μπορείτε να θυμηθείτε τη σημερινή πιανιστική μελωδία του γεύματος ως μουσική που έπαιξε ο νεαρός Σοπέν στην ίδια συναυλία με τραγουδίστριες της πατρίδας του.





