Nội dung bài viết
Trả lời ngắn gọn
Ngày 11 tháng 10 năm 1830, Chopin biểu diễn concerto piano Mi thứ tại Nhà hát Quốc gia Warszawa. Sau chương đầu, nữ ca sĩ Anna Wołkow hát một aria; khi bà hát xong, Chopin tiếp tục với Romance và chương cuối. Konstancja Gładkowska, người ông thầm yêu, cũng hát trong chương trình ấy. Các tiết mục piano với dàn nhạc và aria opera nối tiếp nhau trong cùng một buổi biểu diễn. Hôm sau, Chopin viết cho bạn, kể rất kỹ về giọng hát và trang phục của hai nữ ca sĩ. Ba tuần sau, ông rời Warszawa.
Đọc sâu hơn
Concerto viết sau nhưng mang số 1
Mùa xuân năm 1830, Chopin biểu diễn concerto Fa thứ tại Warszawa trước. Ngày nay, tác phẩm ấy được gọi là Concerto piano số 2. Concerto Mi thứ được giới thiệu vào mùa thu: ông hoàn thành nó sau nhưng xuất bản trước, nên nó mang số 1. Hai concerto có thứ tự đánh số ngược với thứ tự sáng tác, và đều được viết trong thời gian gần nhau, trước khi Chopin rời quê hương. Sau khi ra mắt concerto đầu trong buổi diễn mùa xuân, ông chuẩn bị một concerto khác cho mùa thu. Chàng nghệ sĩ piano vừa trực tiếp đứng trên sân khấu vừa lần lượt giới thiệu sáng tác của mình với khán giả Warszawa, trong khi chuẩn bị ra nước ngoài hoạt động.
Những nghệ sĩ bậc thầy mà Chopin từng nghe cũng biểu diễn tác phẩm do chính họ sáng tác. Ông nghe nghệ sĩ piano Hummel năm 1828 và nghệ sĩ violin Paganini năm 1829. Các concerto của Hummel và Ries là những ví dụ về âm nhạc cho nghệ sĩ độc tấu phô diễn kỹ thuật điêu luyện thời đó. Khi viết concerto, Chopin cũng tạo ra phần độc tấu để chính mình biểu diễn. Những chuỗi nốt chuyển động nhanh và những nét trang trí giai điệu đều thuộc cấu trúc phần độc tấu ấy. Khi chuẩn bị tác phẩm để chơi cùng dàn nhạc, ông kết hợp kỹ thuật piano với giai điệu có tính chất ca hát.
Concerto Mi thứ được xuất bản lần đầu năm 1833. Về sau, Chopin còn dạy tác phẩm này cho học trò. Wilhelm von Lenz hồi tưởng về một buổi học và biểu diễn năm 1842: sau khi dạy chương đầu cho Carl Filtsch, lúc ấy mới mười hai tuổi, Chopin nói rằng ông sẽ đảm nhiệm phần đệm của dàn nhạc. Trong khi Filtsch chơi phần độc tấu, Chopin ngồi ở một cây piano khác và chơi lại phần dàn nhạc từ trí nhớ. Bản concerto từng được ông công bố cùng dàn nhạc khi còn trẻ nay trở thành tác phẩm mà ông trực tiếp đệm để hỗ trợ học trò. Lenz đặc biệt ghi lại ấn tượng của mình về đoạn tutti đầu tiên, nơi toàn bộ dàn nhạc cùng tham gia.
Tâm sự trong thư và nữ ca sĩ trên sân khấu
Konstancja là ca sĩ từng học với Carlo Soliva tại Nhạc viện Warszawa. Chopin đã dành tình cảm cho bà trước khi bà ra mắt sân khấu opera năm 1830. Trong thư gửi Tytus Woyciechowski năm 1829, ông thú nhận rằng đã nghĩ về một người phụ nữ suốt nửa năm mà không thể bắt chuyện, và trong khi nghĩ về người ấy, ông viết chương chậm của concerto cùng một bản waltz. Concerto đang được sáng tác khi đó là tác phẩm Fa thứ. Trước buổi biểu diễn concerto Mi thứ vào mùa thu năm 1830, ông đã viết một concerto khác và tâm sự với bạn về tình cảm của mình.

Tháng 7 năm 1830, Chopin đến Nhà hát Quốc gia xem Konstancja hát vai nữ chính trong opera Agnese của Paer. Người phụ nữ học thanh nhạc đã đảm nhận một vai diễn thực sự trước khán giả. Chopin kể với bạn về giọng hát và diễn xuất của bà. Tiếng hát ông nghe trong nhà hát cũng gần với mối quan tâm của ông đối với cách thể hiện giọng hát trong âm nhạc piano. Vài tháng sau, Konstancja tham gia cả buổi biểu diễn concerto của Chopin. Tối mùa thu ấy, khán giả Nhà hát Quốc gia được nghe chàng nghệ sĩ piano trình diễn sáng tác mới của mình và nữ ca sĩ trẻ hát aria opera trong cùng một chương trình.
Sau khi rời quê hương, Chopin vẫn trao đổi thư từ với Konstancja trong khoảng một năm. Năm 1831, ông viết rằng dường như mình không còn yêu bà, nhưng hình ảnh bà vẫn không rời khỏi tâm trí. Chàng trai từng thú nhận không dám bắt chuyện trong nửa năm nay lại giải thích cảm xúc của mình từ nơi xa. Konstancja kết hôn với Józef Grabowski năm 1832. Sau buổi diễn chung ở Warszawa, hai người tiếp tục cuộc sống ở những nơi khác nhau. Những bức thư Chopin gửi bạn còn lưu cả lời ông viết khi nhớ đến bà lẫn lời mô tả tình cảm đã thay đổi.
Tính chất của Romance được giải thích cho một người bạn
Ngày 15 tháng 5 năm 1830, Chopin viết cho Tytus để giải thích chương chậm của concerto mới. Ông muốn chương này mang tính chất một bản romance thanh bình và u buồn. Ông đưa ra hình dung về việc trìu mến nhìn một nơi gợi lại những kỷ niệm vui, hoặc nhớ đến một ngày xuân đẹp dưới ánh trăng. Cùng với việc cho biết chương nhạc được viết ở giọng Mi trưởng, ông cũng chia sẻ với bạn tính chất mà mình mong muốn. Trong lời giải thích do chính nhà soạn nhạc viết, ký ức về một nơi và những cảm xúc khác nhau cùng hiện diện.

Trong cùng bức thư, Chopin giải thích vì sao ông dùng bộ giảm âm cho nhạc cụ dây. Ông mô tả với bạn một vật giống chiếc lược được gắn vào dây, làm tiếng đàn có thêm màu âm bạc mới. Bộ giảm âm làm giảm độ vang và thay đổi âm sắc. Sau khi nói về cảm giác ông muốn tạo ra, nhà soạn nhạc giải thích thêm cách dàn nhạc thể hiện cảm giác đó. Trong chương chậm xoay quanh giai điệu piano, ông quy định cụ thể cả âm thanh của các nhạc cụ dây.
Chương đầu ở giọng Mi thứ, còn Romance ở giọng Mi trưởng. Tuy vậy, những cảm xúc Chopin viết cho bạn bao gồm cả sự thanh bình lẫn u buồn. Ngay trong chương Mi trưởng ấy, ông nói đến nơi chốn trong ký ức, ngày xuân và ánh trăng. Tên Romance của chương chậm cũng gắn với tính chất trữ tình này.
Cách thể hiện của opera trong tiếng piano
Bel canto chỉ lối hát đẹp của thanh nhạc Ý. Trong Romance, Chopin đưa cách thể hiện mang tính thanh nhạc ấy vào piano. Giữa những đường giai điệu nối dài, ông đặt các nốt nhỏ và những nét láy trill để thay đổi sắc thái tinh tế. Trill là cách trang trí bằng việc luân phiên nhanh hai nốt gần nhau. Nghệ sĩ piano thực hiện nét trang trí ấy qua thứ tự nhấn phím và cách nối các âm. Từng lắng nghe giai điệu opera được giọng ca nối liền, Chopin cũng dùng những cách nối và trang trí giai điệu trên nhạc cụ của mình. Ông viết khúc hát chậm ấy ở giữa một concerto vốn có những đoạn thể hiện kỹ thuật nhanh.

Khi Chopin biểu diễn các biến tấu của mình tại Wien năm 1829, khán giả hưởng ứng nồng nhiệt, nhưng cũng có nhận xét rằng tiếng đàn quá nhỏ. Trong thư gửi bạn, ông viết rằng mình thích nhận xét ấy hơn là bị nói chơi quá mạnh. Hôm đó, ông còn ứng tấu dựa trên giai điệu opera và Ba Lan. Vừa là người biểu diễn chờ phản ứng của khán giả, ông vừa nói rõ trong thư âm thanh mình ưa thích. Việc đưa giai điệu đã học từ opera vào ứng tấu cũng là hoạt động ông thực hiện trực tiếp trên sân khấu. Trước khi giới thiệu các concerto tại Warszawa, ông đã thử cách biểu diễn của mình trước khán giả nước ngoài.
Chủ đề của Romance xuất hiện ban đầu với một giai điệu giản dị, rồi trở lại cùng những nét trang trí thêm. Ở giữa chương là một chủ đề mãnh liệt trong giọng Đô thăng thứ. Sau đoạn ấy, ông lại tiếp nối giai điệu. Trong một chương mang tính chất thanh bình, Chopin vẫn bổ sung trang trí khi chủ đề trở lại, đồng thời thay đổi giọng và cách thể hiện ở phần giữa.
Aria xen giữa các chương concerto
Sau chương đầu tại buổi ra mắt mùa thu năm 1830, Anna Wołkow hát một aria của Soliva. Khi tiết mục của bà kết thúc, Chopin biểu diễn hai chương còn lại. Konstancja hát một cavatina trong La donna del lago, tức Người phụ nữ bên hồ, của Rossini. Hôm sau, Chopin viết cho Tytus rằng bà mặc đồ trắng và cài hoa hồng trên tóc. Trong cùng bức thư, ông kể kỹ về việc mình chơi concerto, tiếng hát của các nữ ca sĩ và trang phục biểu diễn của họ.
Sau buổi diễn ấy, Chopin rời Warszawa ngày 2 tháng 11. Cuối tháng, cuộc khởi nghĩa chống sự cai trị của Nga nổ ra, và cuối cùng ông không thể trở về quê hương. Vì thế, buổi biểu diễn mùa thu ở Nhà hát Quốc gia trở thành lần biểu diễn công khai cuối cùng của ông tại Warszawa. Trong thời gian chuẩn bị chương trình, ông cũng từng do dự vì chưa xác định được ngày ra nước ngoài.

Bản trích trong tuyển tập và buổi diễn ở Warszawa
Danh sách nhạc trưa và tối của Mahina có phần mở đầu Romance do Martha Argerich biểu diễn. Trong tác phẩm gốc, đây là chương thứ hai của Concerto piano Mi thứ. Chopin chuyển từ giọng Mi thứ của chương đầu sang Mi trưởng ở chương này, rồi tiếp tục với chương rondo cuối. Tại buổi ra mắt ở Warszawa, khán giả còn nghe aria của một nữ ca sĩ giữa chương đầu và chương chậm. Giai điệu ngắn được chọn vào các tuyển tập ngày nay vốn được Chopin viết trong một concerto dài cho nghệ sĩ độc tấu và dàn nhạc. Trước giai điệu chậm là chương đầu mạnh mẽ, còn sau nó là âm nhạc mang tính vũ điệu của rondo.
Chàng nghệ sĩ piano từng biểu diễn các biến tấu tại Wien giới thiệu hai concerto ở Warszawa vào năm sau. Khi viết Romance, ông giải thích với bạn tính chất của tác phẩm và bộ giảm âm cho nhạc cụ dây; sau buổi diễn mùa thu, ông kể trang phục và bài hát của nữ ca sĩ cùng diễn. Trong thư, Chopin nói đến việc sáng tác, biểu diễn và chuẩn bị hòa nhạc cùng nhau. Những dòng viết khi nhớ đến Konstancja cũng thuộc cuộc sống ấy. Chương chậm của concerto Mi thứ là một phần trong tác phẩm lớn chàng trai chuẩn bị tại quê hương, và ở Nhà hát Quốc gia, nó nằm trong cùng chương trình tối với các ca sĩ hát aria.
Lắng nghe tại Mahina
Trong âm nhạc dành cho bữa trưa và bữa tối của Mahina có phần đầu Romance do Martha Argerich biểu diễn. Khi nghe giai điệu piano trong bữa ăn hôm nay, bạn có thể nhớ rằng chàng Chopin từng chơi bản nhạc này trong cùng một buổi biểu diễn với những ca sĩ ở quê hương mình.





