Bu yazıda
Kısa cevap
Sabine Meyer, Mozart Klarnet Konçertosu K.622'yi, standart La klarnetten daha geniş bir pes alana sahip basset klarnetle kaydetti. Eser hem basset klarnet için yeniden kurulan hem de geleneksel klarnet sürümüyle seslendirilir; yeniden kurulan sürümde ezgi daha pes notalara kadar sürer. Fark, bir tınının diğerinden üstün olması değil, ezginin yukarıdan aşağıya kesintisiz uzanabildiği aralıktır.
Pes sesleri duymak için üç ipucu
- K.622'nin basset klarnet için yeniden kurulan sürümüyle standart klarnete aktarılmış geleneksel sürümü birlikte araştırılır ve seslendirilir.
- Basset klarnetin genişletilmiş pesleri, ezgi sonlarının yukarı aktarılmadan aşağı doğru sürmesini sağlar.
- Sabine Meyer kaydında tiz ve pes sesler arasındaki hızlı geçişlerin rengini ve nefesini duyabilirsiniz.
Ayrıntılı okuma
Çalgının boyundan daha önemlisi ulaşabildiği notalardır
Basset klarnetin borusu standart klarnetten uzundur; daha pes notaları üretmek için tuşları genişletilmiştir. Adı benzeyen basset horn ile aynı çalgı değildir. K.622'yi dinlerken çalgı sınıflarını ezberlemek değil, ezginin beklenenden daha aşağıya inebildiğini bilmek önemlidir.
Pes ses yalnızca ‘daha koyu’ bir etki değildir. Tizden başlayan bir cümle ortada yön değiştirmeden aşağılara sürerse ezginin dilbilgisi değişir; tek kişinin aynı cümleyi hem tiz hem pes sesle söylediği genişlik oluşur.
Neden yeniden kurmak gerekti?
Mozart'ın el yazısı tam partisyonu günümüze ulaşmadığı için basset klarnet sürümü, ilk basılı kaynaklar, günümüze kalan K.621b taslağı ve çalgı yapısıyla ezgi benzerlikleri temelinde yeniden kuruldu. Yeniden kurulan sürüm ile geleneksel sürüm ayrı notalar hâlinde birlikte yayımlanır.
Bu nedenle ‘özgün eser kusursuzca geri kazanıldı’ demek yerine, eldeki kanıtlardan hareketle pes alanı en ikna edici biçimde yeniden kuran sürüm demek daha doğrudur. Geleneksel sürümün de uzun bir icra tarihi vardır; iki sürüm farklı yorumlar sunar.
Sabine Meyer'in seçtiği basset klarnet
Sabine Meyer konçertoyu daha geniş bir pes alana sahip basset klarnetle seslendirdi. Staatskapelle Dresden eşlik etti, Hans Vonk yönetti.
Meyer'i dinlerken her pes nota geldiğinde işaret koymaya çalışmayın. Önce tiz ve pes alanlar arasındaki geçişin akıcılığına kulak verin. Sonra aynı kısmın standart klarnet sürümüyle karşılaştırırsanız geniş aralığın ezginin yönünü nasıl değiştirdiğini değerlendirebilirsiniz.
Pes notaları bulmanın en kolay yolu
1. bölümde solistin hızla ilerlerken birden aşağıya yerleştiği cümleyi bulun. Geleneksel sürümde çalgı aralığı yüzünden yukarı aktarılan pasaj, yeniden kurulan sürümde aşağı yönünü korur. İki sürümün aynı kısa bölümünü art arda dinlemek farkı belirginleştirir.
3. bölüm rondosunda parlak tema dönerken solistin tizlerle pesler arasında genişçe dolaştığı yerler vardır. Pesleri ağırlaştırmak yerine alt ve üst alanların aynı nefese bağlanıp bağlanmadığını dinlerseniz çalgının geniş aralığını daha iyi hissedersiniz.
2. bölümde ses alanından önce nefes duyulur
K.622'nin 2. bölümü Adagio'dur ve hem yeniden kurulan hem geleneksel sürümde bulunur. Ağır bölümde peslerin şaşırtıcılığından çok uzun ezgi ve cümle sonundaki soluklanma öne çıkar.
Klarnet bir cümle söyler, orkestra kısaca karşılık verir. Nefes yerlerine kulak verirseniz çalgı sesinin birden doğup kaybolmadığını, hava akımıyla bağlandığını duyarsınız. Basset klarnetin pesleri de bu uzun nefes içinde en doğal hâlini alır.
Aynı eser başka bir çalgıyla yeniden açıldığında
Sürüm ve çalgı konuları klasiği zorlaştıran engeller değil, bildiğimiz eseri yeniden dinleme nedenleridir. Standart klarnet sürümünü sevebilir ya da basset klarnetin pes çizgisini daha rahat bulabilirsiniz. Önemli olan farkı gerçek sesle doğrulamanın zevkidir.
Mahina Vegan Table'ın klasik müzik yazıları da tek doğruyu vermek yerine sonraki dinleyiş için sorular bırakır. Tek bir pes notanın bütün ezginin ağırlığını ve yönünü değiştirdiği an gibi, tanıdık eserlerdeki yeni farkları birlikte arayacağız.
Basset klarnetle ilk karşılaşmada sorulanlar
- Basset klarnet ile basset horn aynı çalgı mı?
- Hayır. İkisi de pes seslerle ilişkili olsa da yapıları, akortları ve kullanım biçimleri farklıdır.
- Mozart'ın konçertoya ait el yazısı tam partisyonu kaldı mı?
- K.622'nin eksiksiz el yazısı partisyonu günümüze ulaşmadı. Bugünkü yeniden kurulan sürüm ilk kaynaklara ve ilgili taslağa dayanır.
- Standart klarnet sürümü yanlış mı?
- Hayır. Geleneksel sürüm uzun süredir seslendirilmektedir ve bugün yeniden kurulan sürümle yan yana yaşar.
- Farkı en kolay nasıl duyabilirim?
- Aynı bölümün aynı pasajını standart klarnet ve basset klarnet sürümleriyle art arda dinleyip ezgi sonunun yukarı mı aktarıldığını, aşağı mı sürdüğünü karşılaştırın.
Mahina Vegan Table'ın güncel mekân ve ziyaret bilgilerini görebilirsiniz.
Mahina Vegan Table ziyaret bilgileri
