W tym artykule
Krótka odpowiedź
Do melodii granej przez rożek angielski w Symfonii „Z Nowego Świata” Dvořáka później dopisano słowa. Tak powstało „Goin’ Home”, opracowane w 1922 roku przez Williama Armsa Fishera. Wcześniej, gdy Dvořák komponował symfonię, towarzyszył mu młody muzyk Harry Burleigh, śpiewający afroamerykańskie spirituals, których nauczył się od dziadka.
W szczegółach
Młodzieniec czekający w śniegu, aby usłyszeć muzykę
Burleigh dorastał w Erie w Pensylwanii. Muzyki uczył się od matki, a afroamerykańskich spirituals od dziadka ze strony matki. Dziadek żył w niewoli, a następnie wykupił własną wolność. Burleigh śpiewał w kościołach i podczas miejscowych uroczystości, uczył się również fortepianu i śpiewu. Należał do chórów episkopalnej katedry, kościoła prezbiteriańskiego i synagogi w Erie; różne godziny nabożeństw pozwalały mu pracować w kilku miejscach. Pieśni poznane w dzieciństwie w rodzinie i muzyka śpiewana podczas lokalnych nabożeństw znalazły później ciąg dalszy w jego działalności wokalnej i aranżerskiej.
Pod koniec okresu nastoletniego Burleigh czekał na śniegu przed pewnym domem, ponieważ chciał usłyszeć grę węgierskiego pianisty Rafaela Joseffy’ego. Był to dom Elizabeth Russell, u której pracowała jego matka. Przyjmowano tam gości według podziału rasowego, więc nie mógł wejść jako słuchacz. W końcu zachorował, a matka, dowiedziawszy się dlaczego, poprosiła Russell, by zatrudniła syna jako odźwiernego. Wykonując tę pracę, Burleigh mógł słuchać występów takich muzyków jak Teresa Carreño i Italo Campanini.
W 1892 roku otrzymał stypendium i rozpoczął naukę w nowojorskim National Conservatory of Music. Dvořák był dyrektorem tej samej uczelni. Często prosił Burleigha, by dla niego śpiewał. Według wspomnień przekazanych później przez Burleigha kompozytor, który pracował za dnia, po kolacji słuchał jego śpiewu. Burleigh wykonywał znane sobie pieśni czarnych Amerykanów. Jednym z doświadczeń muzycznych zdobytych przez Dvořáka w Stanach Zjednoczonych było właśnie bezpośrednie słuchanie głosu innego muzyka.
Spór o muzykę amerykańską
Jeannette Thurber, założycielka konserwatorium, która zaprosiła Dvořáka, chciała kształcić muzyków w Stanach Zjednoczonych. Uczelnia dawała możliwość nauki również studentom niebiałym. Dvořák uczył kompozycji i dyrygował orkiestrą. Poza szkołą w Nowym Jorku działało wielu muzyków i krytyków niemieckiego pochodzenia, z którymi rozmawiał po niemiecku. Przygotowywał Symfonię „Z Nowego Świata” w środowisku, gdzie kompozytor przybyły z Czech uczył amerykańskich studentów i utrzymywał kontakty z kolegami pochodzącymi z Europy.
W maju 1893 roku Dvořák publicznie stwierdził, że na podstawie melodii czarnych Amerykanów można rozwinąć własną amerykańską tradycję kompozytorską. Wielu ówczesnych muzyków w Stanach Zjednoczonych za wzorzec przyjmowało niemiecką tradycję symfoniczną. John Knowles Paine z Harvardu uznał, że gazeta musiała błędnie przekazać słowa Dvořáka. Kompozytorka Amy Beach zgadzała się z wykorzystaniem muzyki ludowej, lecz kwestionowała to, czy muzyka czarnych Amerykanów reprezentuje całe Stany Zjednoczone. Rozgorzał spór o to, jakiej muzyki powinni uczyć się kompozytorzy.
Dvořák od dawna łączył czeską muzykę ludową z zachodnimi technikami kompozytorskimi. W pieśniach usłyszanych w Ameryce zwrócił uwagę na melodie oparte przede wszystkim na pięciu dźwiękach i na synkopy. Synkopa zmienia rytm przez zaakcentowanie miejsca zwykle słabszego. Interesowały go nie tylko tytuły znajomych pieśni, ale też sposoby budowania melodii i rytmu. Na podstawie pieśni przekazanych przez Burleigha Dvořák tworzył nowe tematy i rozwijał je w czteroczęściowej symfonii.
Symfonia z 1893 roku i pieśń z 1922 roku
Symfonię „Z Nowego Świata” ukończono w Nowym Jorku w 1893 roku. Jej prawykonanie odbyło się 16 grudnia tego samego roku w Carnegie Hall z New York Philharmonic pod dyrekcją Antona Seidla. Słynny temat drugiej części, Largo, jest melodią stworzoną przez Dvořáka. Gra ją rożek angielski. Choć krótki zwrot może brzmieć jak dawna pieśń ludowa, utwór zatytułowany „Goin’ Home” powstał później. To, że dziś słyszymy tę samą melodię w symfonii i w utworze wokalnym, wynika z kompozycji i opracowania dokonanych w różnych okresach.
Fisher był amerykańskim muzykiem, który uczył się u Dvořáka. Wspominał, że w 1922 roku, grając fortepianowe opracowanie Larga, pomyślał o słowach mówiących o powrocie do domu. Rozwinął je w tekst i stworzył „Goin’ Home”. Do symfonicznej melodii dodał ludzki głos i zdania. Słuchacz znający tytuł związany z powrotem może w tej samej melodii przywoływać treść pieśni. W ten sposób wcześniej ogłoszony utwór orkiestrowy zaczęto pamiętać także pod tytułem pieśni powstałej później.
„Goin’ Home” Fishera ukazało się w 1922 roku w bostońskim wydawnictwie Oliver Ditson. Do dziś przetrwały również wczesne nuty na niski głos i fortepian. Na okładce widnieją nazwiska Dvořáka i Fishera oraz informacja, że muzykę zaczerpnięto z Larga Symfonii „Z Nowego Świata”. Śpiewak wykonuje tekst Fishera, a pianista akompaniuje zamiast orkiestry. Melodię graną wcześniej przez orkiestrę przystosowano do wspólnego wykonania przez solistę wokalnego i pianistę.
Czeskojęzyczna miejscowość w Ameryce
Po ukończeniu symfonii Dvořák spędził lato 1893 roku w Spillville w stanie Iowa. Asystent Josef Kovařík polecił rodzinną miejscowość jako miejsce wypoczynku. W niewielkiej osadzie czeskich imigrantów działały szkoła i kościół, w którym nabożeństwa odprawiano po czesku. Gdy dzieci pozostawione wcześniej w Europie przybyły do Ameryki, rodzina pojechała tam wspólnie pociągiem. W listach do przyjaciół w ojczyźnie Dvořák porównywał życie w Spillville do pobytu w Vysokiej w Czechach.
Dvořák spacerował wcześnie rano i grał na organach w kościele św. Wacława. Przed południem komponował, a po południu spędzał czas z rodziną lub odwiedzał okoliczne miejscowości. Wieczorami słuchał opowieści mieszkańców o ich doświadczeniach osiedlania się w Ameryce. Starsi mieszkańcy cieszyli się, kiedy grał na organach znajome pieśni kościelne. Tego lata napisał Kwartet smyczkowy „Amerykański” i Kwintet smyczkowy. Oba dzieła, skomponowane przy sąsiadach, z którymi mógł rozmawiać po czesku, i ponownie zjednoczonej rodzinie, stały się obok wcześniej ukończonej nowojorskiej symfonii ważnymi utworami z jego amerykańskiego okresu.
Dalsza muzyka człowieka, który śpiewał Dvořákowi
W 1892 roku Burleigh wystąpił w Carnegie Hall z sopranistką Sissierettą Jones. Po opuszczeniu konserwatorium nadal działał jako śpiewak i kompozytor. Później wykonywał tam własne pieśni, a jego opracowania spirituals trafiały do koncertów innych muzyków. Był zarówno studentem, który śpiewał spirituals Dvořákowi, jak i wokalistą kontynuującym własną działalność przez występy i komponowanie. Student przekazujący pieśni przeniósł później tę samą tradycję muzyczną do koncertów i publikacji.
W 1894 roku Burleigh otrzymał stanowisko solisty w nowojorskim kościele episkopalnym św. Jerzego. Niektórzy parafianie sprzeciwiali się temu ze względu na jego kolor skóry, lecz śpiewał tam przez wiele lat. Występował także w innej wspólnocie religijnej, redagował nuty w wydawnictwie oraz publikował własne pieśni i opracowania spirituals. Czytając o wpływie spirituals na symfonię Dvořáka, warto przyjrzeć się również dalszej pracy Burleigha. Nadal opracowywał pieśni poznane w dzieciństwie w rodzinie, aby można je było wykonywać na koncertach.
„Deep River” w opracowaniu Burleigha nagrano w 1916 roku. Na płycie śpiewa baryton Oscar Seagle z towarzyszeniem orkiestry. Zadaniem Burleigha nie było tutaj skomponowanie nowej pieśni, lecz dostosowanie przekazywanego wcześniej utworu do wykonania. Nadał tradycyjnej pieśni postać, którą mógł wykonać solista. Jeśli po Largu Symfonii „Z Nowego Świata” poszukamy tego nagrania, możemy poznać zarówno tradycję muzyczną przekazaną przez Burleigha Dvořákowi, jak i jego własną działalność aranżerską. „Deep River” i „Goin’ Home” znalazły się w repertuarze śpiewaków różnymi drogami.
Largo słuchane w Mahinie
Podczas lunchu i kolacji w Mahinie można usłyszeć początek Larga pod dyrekcją Marissa Jansonsa. Wieczorem pojawiają się również wykonanie Soltiego i nagranie London Philharmonic Orchestra. W całym Largu po melodii rożka angielskiego następuje muzyka o odmiennym charakterze, a następnie powraca pierwsza melodia.
Obok Larga warto poszukać „Deep River” w opracowaniu Burleigha. W „Goin’ Home” Fisher dopisał nowy tekst do melodii orkiestrowej. W „Deep River” Burleigh przystosował tradycyjny spiritual do głosu solowego i akompaniamentu. Jeden utwór przeszedł od symfonii do pieśni, drugi od spiritualu przekazywanego między ludźmi do repertuaru koncertowego. Na opublikowanych nutach pozostały nazwiska Burleigha i Fishera, a śpiewacy kontynuowali wykonywanie ich muzyki. Można posłuchać obok siebie „Goin’ Home”, w którym rożek angielski z symfonii i głos solisty wykonują tę samą melodię, oraz „Deep River” przekazanego w opracowaniu Burleigha.
Muzyka słuchana w Mahinie
W Mahinie odtwarzamy Largo z Symfonii „Z Nowego Świata”. Ta melodia może zachęcić do rozmowy z osobami, które Państwu towarzyszą, o pieśniach słyszanych w rodzinnych stronach. Do historii pieśni wymienianych między Dvořákiem i Burleighem można w ten sposób dołączyć własne wspomnienia.
