Bu yazıda
Kısa cevap
Verlaine’in Clair de lune şiirinde maskeli insanlar lavta çalar ve dans eder. Aşkı ve mutluluğu söylerken kendi sözlerine inanmıyor gibidirler. Debussy 1882’de şiiri şarkı yaptı; daha sonra başka bir şarkı daha yazdı. Piyano süitine 1890’da başladı ve 1905’te yayımladı. Üçüncü eserin ilk adı Promenade sentimentale idi; yayın hazırlığında Clair de lune olarak değiştirdi. Verlaine’in dizelerinin söylendiği şarkılarla sözsüz piyano eserini ayrı ayrı bıraktı.
Ayrıntılı okuma
Maskeli insanlar ve inanılmayan mutluluk
Verlaine 1869’da Fêtes galantes şiir kitabını yayımladı. İçindeki Clair de lune, karşısındaki kişinin ruhunu özel bir manzaraya benzeterek başlar. Maskeli insanlar oradan geçerken lavta çalar ve dans eder. Lavta, telleri parmakla çekilerek çalınan eski çalgıdır. Şair bahçenin tam yerini bildirmek yerine bir insanın iç dünyasını anlatmak için orada şarkı söyleyen ve hareket eden kişileri betimledi. Müzisyenlerle dansçılar birlikte görünür; maskelerinden başlangıçta söz edilir.

Minör tonda aşkın zaferini ve rahat yaşamı söylerler. Verlaine, şarkının içeriğiyle söyleyenlerin duygularını farklı anlatır. Mutluluğu söyleyenler ona inanmıyor gibidir; gösterişli kılıklarının altında hüzünlüdürler. Şarkıları sakin, hüzünlü ve güzel ay ışığına karışır. Sonunda mermerlerin arasından yükselen çeşmeler de coşkuyla hıçkırır. Verlaine aşkı, maskeleri, müziği ve suyu aynı şiire aldı; şarkının mutluluğuyla söyleyenlerin üzüntüsünü birlikte gösterdi.
Debussy bu şiiri farklı biçimlerde işledi. İki kez şarkı olarak besteledi; piyano Clair de lune’ü ise bunlardan müzikal olarak ayrı bir eserdir. Verlaine’in sözlerini söyleyen şarkıcı için müzikle aynı adı taşıyan piyano eseri ayrı ayrı vardır. Şiirde maskeler, danslar ve aşkı söyleyen kişiler bulunur. Debussy tek şiirden sonra farklı çalgı düzenlerinde eserler bıraktı.
Watteau’nun resimleri ve Verlaine’in şenlikleri
Fêtes galantes adı, 18. yüzyıl ressamı Antoine Watteau’nun resimlerini anlatmakta kullanılan terimdir. Resimlerinde şık giyinmiş kişiler parka benzer yerlerde buluşup aşk oyunları oynar. Fransız Kraliyet Akademisi 1717’de Watteau’nun Pèlerinage à l’île de Cythère resmini kabul ederken bu konuyu adlandıran bir kategori oluşturdu. Ressam insanların giysilerini ve birlikte duruşlarını çizdi; sonraki şair aynı ifadeyi kitabının başlığı yaptı. Resim sınıflandırmasındaki terim edebiyatın adına da girdi.

Watteau’nun resimlerinde şenlik sevinciyle melankoli birlikte görülür. Şık insanların buluşmasını çizerken eğlenceli topluluğun içindeki yalnızlığı da anlatır. Verlaine şiirde dans edip şarkı söyleyenlerin üzüntüsünü yazdı. Resimdeki ve şiirdeki kişiler aynı olmasa da ikisini anlatırken neşeli buluşmayla melankolik duygu birlikte anılır. Watteau duruşları ve çevreyi resimle kurarken Verlaine aşkı söyleyip mutluluğa inanmayanları sözlerle betimledi.
Bergamasque, İtalya’nın Bergamo şehriyle ilişkili dansı anlatır. Verlaine Clair de lune’ün ilk kıtasında maskeyi anlatan Fransızca masques ile bergamasques sözcüklerini yan yana kullandı. Benzer sesli iki sözcük aynı dizededir. Debussy piyano albümüne Suite bergamasque adını verdi. Verlaine’in şiire seçtiği dans ve maske sözleriyle Debussy’nin süit başlığına seçtiği dans burada karşılaştırılabilir. Bergamo’nun adı, dansın adı ve Fransızca şiirin sözleri, eser başlıklarının arkasında bir araya gelir.
1890 el yazısından 1905 baskısına
Suite bergamasque 1890’daki erken eserlere dayanır; 1905’te yayımlandı. Debussy prova baskısına 1890 yılını yazarak gençlik eseri olduğunu belirtti. İlk çalışma ile yayın arasında on beş yıl vardı.

Dört eser sırasıyla Prélude, Menuet, Clair de lune ve Passepied’dir. Üçüncünün ilk adı Promenade sentimentale, dördüncünün ise Pavane idi. Debussy yayından hemen önce bu iki adı değiştirdi. Prélude ve Menuet ilk adlarını korudu. Dört başlığı baştan seçmedi; iki eserin adını değiştirdi. Basım için kullanılan prova baskılarında değişiklik süreci korunmuştur.
İlk sürüm 1891’de Choudens yayınevine verildi; 1902’de Hartmann’ın mirasçısı bunu Fromont’a sattı. Debussy son sürümü Nisan 1905’te Fromont’a verdi. İki ay sonra, haziranda yayımlandı. İlk yayınevinden hemen basılmak yerine, yıllar sonra başka yayınevi son notaları bastı. Debussy önce prova baskılarını düzenleyip eserlerin adını değiştirdi. Choudens’a verilen ilk çalışma, Fromont’ın dört eserlik süitiyle dinleyicilere ulaştı.
Aynı şiirin şarkıları ve piyano müziği
Debussy 1891’de ses ve piyano için Fêtes galantes şarkı albümünü yazdı. En sourdine, Clair de lune ve Fantoches’u topladı. Şarkı Clair de lune’ün el yazısında Mme A. Fontaine’e ithaf bulunur. Besteci şiir kitabının adını albüme, her şiirin adını ilgili şarkıya verdi. Şarkıcı Verlaine’in dizelerini söylerken piyanist onunla çalar. Debussy okuduğu kitabın dizelerine notalar vererek üç şarkı oluşturdu.
Debussy Verlaine’in Clair de lune’ünü 1882’de de şarkı yapmıştı; bu, 1891 şarkısından önceydi. Şiiri bir kez besteledikten sonra farklı bir şarkı yeniden yazdı. Daha sonra piyano eserinde de aynı adı kullandı. İki şarkıda aynı dizelere ayrı yeni müzikler verdi; piyano eserinde sözleri söyleyen kişi olmadan yalnız tuşların müziğini kurdu. Şiiri yeniden okuyup yeni şarkı yazan besteci, solo piyanoda da aynı adı kullandı.
Dört eserin sırası ve Mahina listesi
Menuet ve Passepied eski dans adlarını taşır. Son albümde Clair de lune bu ikisinin arasındadır. Bütün süit çalındığında önce Prélude, sonra Menuet ve Clair de lune, sonunda Passepied seslendirilir. Bugün derleme plaktan yalnız Clair de lune dinlense de özgün notada öncesinde ve sonrasında başka eserler bulunur.
Mahina’nın öğle ve akşam listelerinde hem Moura Lympany’nin hem Seong-Jin Cho’nun piyano Clair de lune kayıtları vardır. Cho’nun Menuet’si de ayrı bir parçadır. Özgün süitte Menuet ikinci, Clair de lune üçüncü eserdir. İki başlık aynı albüme ait olsa da listede bağımsız parçalar olarak bulunur. Yemek saatinin listesi, böylece albümlerin bazı kısımlarını ayrı öğeler hâlinde sunar.
Caplet’nin orkestraya uyarladığı Clair de lune
Listede André Caplet’nin orkestraya uyarladığı Clair de lune de vardır. Özgün piyano eserini Debussy yazmış, müziği farklı çalgılara dağıtan düzenlemeyi Caplet yapmıştır. Eser orkestra yanında org gibi başka çalgılara da uyarlandı. Aynı adlı kayıtların farklı çalgı düzenlerinde bulunmasının nedeni budur. Solo piyanoda tek kişinin tuşlarla çaldığı müziği orkestra sürümünde farklı çalgılar ve icracılar paylaşır. Başlık korunurken düzenleyenin adı ve çalgı kadrosu eklenir.

1890’da ilk eseri hazırlayan Debussy, 1905’te son sürümü yayımlarken üçüncüye Clair de lune adını verdi. Öncesindeki ve sonrasındaki belgelerde Verlaine’in şiirinden şarkılar, değişen adlar ve başka çalgılara düzenlemeler bulunur. Şiirde insanlar aşkı söylerken üzülür; şarkıda icracı bu sözleri söyler. Piyano eseriyse aynı adla bağımsız müzik olarak çalınır. Clair de lune’ün hikâyesi şairin dizelerinde, bestecinin notalarında ve yayınevinin prova baskılarında ayrı ayrı korunmuştur.
Mahina’da dinlediğiniz müzik
Mahina’nın listesinde hem piyano hem orkestra Clair de lune’ü bulunuyor. Tanıdık eser çalarken melodiyi hangi çalgının üstlendiğini dinleyebilirsiniz. Aynı müziği farklı çalgı düzenlerinde tanımanın keyfi de burada.





