Bu yazıda
Kısa cevap
Debussy 1903 yazında piyano albümü Estampes’ı tamamladı. Pagodes, La soirée dans Grenade ve Jardins sous la pluie başlıkları altında Cava gamelanını, İspanyol dans ritimlerini ve Fransız çocuk şarkılarını kullandı. Eseri Fransa’nın kırsalındaki Bichain’de yazdı. Şef André Messager’ye gönderdiği mektupta, yolculuk için para yetmediğinde onun yerine hayal gücünü kullandığını belirtti.
Ayrıntılı okuma
Bichain’de yazılan müzik ve Paris’teki ilk konser
Debussy üç eseri 1903 yazında, Burgonya’nın kuzeyindeki Bichain’de kalırken yazdı. Aynı dönemde Messager’ye gönderdiği mektup, uzak ülkeleri düşündüğünü fakat yolculuk masraflarını karşılamakta zorlandığını anlatır. Estampes’ın başlıklarında Fransa dışındaki yapılarla bir İspanyol şehri yer alsa da albümü Fransa’da tamamladı. Gezdiği yerleri sırayla kaydeden bir seyahat defterinden farklı olarak, duyduğu müzikleri ve önceki notalarını malzeme olarak kullandı. Bir önceki yıl, 1902’de Pelléas et Mélisande operası sahnelenmişti; 1903’te orkestra eseri La mer üzerinde de çalışmaya başladı. Estampes’ı yazdığı yaz, opera, orkestra ve piyano çalışmalarının birbirini izlediği dönemdi.
Debussy albümün basım biçimini de ayrıntılı belirledi. Kâğıdı seçti; başlıkla kendi monogramının açık altın renginde, eser adlarının ise mavi basılmasını yayınevinden istedi. Monogram, adın harflerinden oluşturulan işarettir. Çalınacak notalarla birlikte nota kapağını da hazırladı. Üç eserin adını tek albümde toplarken renkleri ayırıp yazıları yerleştirdi. Mektuptaki kâğıt ve renk talepleri, okurun eline ilk alacağı nota için somut üretim talimatlarıydı.
O yıl ağustosta prova baskılarını aldı; albüm 20 Ekim’de yayımlandı. İthaf edilen kişi ressam Jacques-Émile Blanche’tı. İlk konseri 9 Ocak 1904’te Paris’teki Salle Érard’da Ricardo Viñes verdi. Eserleri yazın bitirip baskıyı hazırladı, sonbaharda notayı yayımladı, kışın ise piyanist üç eseri dinleyicilere çaldı. Viñes, Société nationale de musique konserinde Pagodes, La soirée dans Grenade ve Jardins sous la pluie’yi seslendirdi. Bichain’de tamamlanan albümün tanıtıldığı sahne Paris’ti.
Paris Dünya Sergisi’nde duyduğu Cava topluluğu
İlk eser Pagodes, Debussy’nin 1889 Paris Dünya Sergisi’nde duyduğu Cava gamelanından etkilenmiştir. Gamelan, farklı çalgılardan oluşan bir topluluktur. Cava ve Bali’nin geleneksel topluluklarında özellikle bronz vurmalı çalgılarla başka çalgılar birlikte çalınırdı. Saray ve köy törenlerinde, topluluk etkinliklerinde ve gölge tiyatrosunda da kullanılırdı. Debussy Paris’te duymadan önce müzisyenler bu çalgılarla birlikte çalıp tören ve gösterilere eşlik ediyordu. Sergi müziği Avrupa dinleyicilerine tanıttı.

Sergide Hollanda sergisi ve bir Cava köyünün yeniden kurulduğu alan da vardı. O dönemde Fransa’ya getirilen gamelanlar arasında Hollanda Doğu Hint Adaları’ndaki bir yöneticinin Fransız hükümetine bağışladığı çalgılar bulunuyordu. Müzisyenlerle çalgıların taşınması dönemin sömürge yönetimi ve serginin düzenlenmesiyle bağlantılıydı. Debussy’nin Cava müziğinde yeni sesler bulması, çalgılarla müzisyenlerin sömürgeden Paris’e nasıl geldiğiyle birlikte değerlendirilmelidir. Debussy’nin piyano eseri ünlendikten sonra da onun kullandığı müziği çalan Cavalı müzisyenlerin gelenekleri kendi içinde sürdü.

Debussy Pagodes’da gamelan etkisini dörtlü ve beşli aralıklara, farklı ses bölgelerinin birleştirilmesine yansıttı. Piyanonun pes seslerini, tekrarlanan motifleri ve tiz hareketleri birlikte düzenledi. Motif, tekrarlanabilen veya değiştirilebilen kısa bir nota dizisidir. Gamelanda duyduğu topluluk sesini tek piyanonun çalacağı notaya aktardı. Piyanistin iki eli farklı ses bölgelerini üstlenirken, Cava topluluğunun etkisini farklı bir çalgıda somutlaştırdı.
Granada akşamı ve Falla’nın anma eseri
İkinci eser La soirée dans Grenade’da habanera hareketini izleme talimatı vardır. Debussy bir İspanyol şehrinin adını verdiği eseri dans ritmiyle kurdu. İspanya’da yalnız bir gün kalmıştı; yine de İspanyol besteci Manuel de Falla eserin İspanyol karakterini çok beğendi. Uzun yolculuklarla yerel müziği öğrenmemiş olsa da, İspanyol meslektaşının tanıyacağı bir müzik yazdı. Granada başlığının altındaki tekrarlanan dans ritminde, Falla’nın tanıdığı İspanyol müziği özellikleri vardı.

Falla 1920’de Debussy’yi anan bir derginin özel sayısı için gitar eseri Homenaje’ı yazdı. Daha sonra kendisi eseri piyanoya da uyarladı. Sonunda La soirée dans Grenade’dan alıntı yaptı. Debussy’nin piyano cümlesini gitar eserinde kullanarak meslektaşını andı. Derginin anma çalışmasından doğan gitar müziğinde, Debussy’nin melodisini yeniden çalarak onu hatırlatan bir bölüm bulunur. Falla’nın beğendiği müzik böylece onun anma eserinde yeniden seslendirildi; gitar ve piyano sürümleriyle korundu.
Debussy La soirée dans Grenade’ı hazırlarken önceki eserinden de yararlandı. Daha önce iki piyano için yazdığı Lindaraja’daki müziği yeniden işledi. İki kişinin paylaştığı eserin malzemesini solo piyanoya uyguladı. İspanyol şehrinin adını verdiği bu eserden önce, ilgili müziği başka bir çalgı düzeninde denemişti. Estampes’da malzemeyi yeniden düzenleyerek Pagodes’dan sonra yerleştirdi ve Fransız şarkılarının kullanıldığı son eserle birleştirdi.
Yağmurlu bahçelerdeki iki şarkı
Üçüncü eser Jardins sous la pluie’de iki Fransız şarkısı bulunur. Debussy Nous n’irons plus au bois ile Do, do, l’enfant do’nun melodilerini kullandı. İlk başlık ‘Artık ormana gitmeyeceğiz’ diye çevrilebilir; ikinci başlık ise çocuğu uyutmak için söylenen sözlerdir. Yağmuru adında taşıyan eserde insanların söylediği melodilerden yararlandı. Hızla ilerleyen piyano notasına şarkıları yerleştirerek albümün son eserini Fransa’nın tanıdık müziğiyle kurdu.

Blanche’ın yağmurlu bir günde Debussy’nin portresini yapması da besteye vesile olmuş olabilir. Ancak bunun bestelenme nedeni olduğu kesinleştirilemez. Bundan bağımsız olarak Debussy, 1894’te yazdığı fakat yayımlanmamış Images’daki müziği Jardins sous la pluie’de yeniden kullandı. Önceki notada da Nous n’irons plus au bois vardır. Cava müziği ve İspanyol dansından sonraki son eserde Fransız şarkılarıyla birlikte, Debussy’nin dokuz yıl önce denediği piyano müziği de bulunur.
Son eser Fransız şarkılarından alınan müzikle ilerler, sonunda Mi majöre geçer. Bu değişim yağmurun dinip güneşin çıkmasına benzetilebilir. Hava durumuna ilişkin bu anlatım, eserin başlığıyla tonalite değişimini birlikte değerlendiren bir yorumdur. Debussy eser ilerlerken tonaliteyi değiştirip Mi majörde bitirdi. Şarkı alıntılarıyla sondaki değişim aynı eserin parçalarıdır. Başlığa yağmuru yazmış olsa da baştan sona aynı müziği tekrarlamadı.
Tek piyanoda farklı müzik malzemeleri
Üç eser sırayla dinlendiğinde Debussy’nin kullandığı farklı müzikler karşılaştırılabilir. Pagodes’da Cava topluluğunun etkisi, La soirée dans Grenade’da habanera, Jardins sous la pluie’de Fransız şarkıları öne çıkar. Her esere ayrı başlık verdi ve müziği farklı biçimde kurdu. Gamelanın tınısını duyduğu deneyim, İspanyol tarzındaki piyano müziği denemesi ve önceki notalarında kullandığı çocuk şarkıları bir albümde toplandı. Üçü de solo piyano için olsa da malzemeleri ve ilerleyişleri farklıdır.
Mahina’nın öğle ve akşam listelerinde Estampes’ın Zoltán Kocsis tarafından çalınan üç eseri de bulunur. Aynı piyanist çalsa da kullanılan müzikler farklıdır. Pagodes’da Cava topluluğundan etkilenen aralıklar ve farklı ses bölgeleri, La soirée dans Grenade’da tekrarlanan habanera, son eser Jardins sous la pluie’de ise iki Fransız şarkısı vardır. Debussy önceki piyano müziğini yeniden işlerken sergide duyduğu topluluğu, dansı ve tanıdık şarkıları üç ayrı solo notaya yerleştirdi.
Mahina’da dinlediğiniz müzik
Mahina’da Estampes’ın Zoltán Kocsis tarafından çalınan üç eserini dinletiyoruz. Cava topluluğunun, İspanyol dansının ve Fransız çocuk şarkılarının piyano müziğine nasıl dönüştüğünü bilerek dinlemek, üç eseri birbirinden ayırmanın keyfini artırır.





