Ushbu maqolada
Qisqa javob
Jean-Pierre Rampal tibbiyot fakultetining uchinchi kursigacha o‘qidi. Uyda otasining fleytasini tinglab, cholg‘u o‘rgangan bo‘lsa ham, ota-onasi tibbiyot o‘qishini xohlaganini esladi. Kutubxonalardan eski notalar izlab, bastakorlarga yangi asar so‘rab, repertuarini kengaytirdi. Mozartning fleyta va arfa konsertida Lily Laskine bilan ikki solo partiyani chaldi. Mahinaning tushlik va kechki ovqat ro‘yxatlarida ham ularning ijrosi bor.
Batafsil o‘qish
Uydagi fleyta va tibbiyot fakulteti
Rampalning birinchi ustozi otasi Joseph Rampal edi. Suhbatda uyda otasining fleytasini eshitib, o‘zi ham chalmoqchi bo‘lganini esladi. Otasi fleyta sabab o‘qishga e’tiborsiz bo‘lishidan xavotirlangan. Rampal tibbiyot uchinchi kursigacha borsa ham, ko‘ngli o‘qishda emasligini aytdi. Ota-onasi istagan yo‘nalishda o‘qib, bir vaqtda otasidan cholg‘u o‘rgangan davr edi.
1943-yilda Germaniya bosqin ma’muriyatining mehnat safarbarligi Rampalning tibbiyot ta’limini to‘xtatdi. U safarbarlikdan qochib, Marseille va Parijda yashirindi. Parij konservatoriyasiga kirib, 1944-yilda fleyta bo‘yicha birinchi mukofotni oldi. Tibbiyot talabasi safarbarlikdan qochib, joyini almashtirayotganda fleyta o‘rganadigan talaba bo‘ldi. Cholg‘u chalmoqchi bo‘lgan yigit urushda turarjoyi va ta’limini o‘zgartirishga majbur edi. Tibbiyotdan ketish va konservatoriya mukofoti orasida bosqin ostidagi majburiy mehnatdan qochish tajribasi bor.
Ota-bola duet chalganda Joseph ikkinchi fleytani olgan. Rampal Devienne va Altèsning sodda duetlaridan boshlaganini esladi. Otasini tinglab, balandlikni moslashtirib, asar o‘rgandi. Darsda bitta xato ham o‘tkazilmay, oldingi topshiriq tugamasdan keyingisiga o‘tilmagan. Keyin yakkaxon bo‘lgan Rampal boshqa musiqachi bilan ovoz moslashtirilgan duetni dastlabki ta’lim tajribasi sifatida aytgan.
Sahnadan tashqaridagi nota izlash
Rampal ijro notalarini o‘zi izlagan. Ayni suhbatda kutubxona kataloglarini tekshirib, nota nusxalari va mikrofilmlar olganini tushuntirdi. Sahna repertuarini kengaytirish uchun avval material topish kerak edi. Tanish asar notalarini sotib olishdan tashqari, kutubxonadagi musiqani izlab o‘qidi.

Tug‘ilganining yuz yilligi albomlar to‘plamida barokko konsertlari va zamonaviy asarlar birga jamlangan. Mualliflar Telemann va Bachdan Nielsen hamda Poulencgacha turli davrlarga tegishli. Rampal eski asarlarni qayta tanishtirib, yangilarini yozdirib va ilk bor chalib ham yurdi. Turli davr bastakorlari bir ijrochi diskografiyasida uchraydi. Kutubxonadan topilgan musiqani chalish va zamondosh yangi asarini tayyorlashni davom ettirdi. Xotira albomlari ham ikkala faoliyatni birga ko‘rsatadi.
Klavishli cholg‘uchi Robert Veyron-Lacroix uning uzoq yillik hamkori edi. Ikkalasi 35 yil birga chiqish qildi. Fleyta va klavishli asar konsertida notalarni birga tayyorlab, sahnaga chiqdi. Rampal yakkaxon faoliyatida ham uzoq hamkorlik qilgan musiqachi bor edi. Veyron-Lacroix keyin Poulenc sonatasining Amerika ilk ijrosida pianino chaldi. Yangi musiqani xorijiy tinglovchiga tanishtirishda ham hamkorlik davom etdi.
Amerika ko‘magida yaratilgan fransuz sonatasi
Poulencning fleyta va pianino sonatasi Coolidge jamg‘armasi ko‘magida AQSh Kongress kutubxonasi buyurtmasi bilan yozildi. Rampal avtobiografiyasida Poulenc qo‘ng‘irog‘ini esladi. Uning istagan sonatasini yozishga qaror qilgani va Amerika mablag‘ berishini aytgan. Rampal yangi sonata istadi, Poulenc yozdi. Fransuz bastakori va ijrochisi tayyorlaydigan asarga Amerika muassasasi buyurtmasi va ko‘magi qo‘shildi. Tugagach, Rampal va Poulencning o‘zi birinchi ijroni bajardi.
Jahon ilk ijrosi 1957-yil 18-iyunda Strasbourgda o‘tdi. Rampal fleyta, bastakor Poulenc pianino chaldi. Tinglovchilar olqishlagach, ikkinchi qismni yana chaldi. Keyingi yil Rampal va Veyron-Lacroix Kongress kutubxonasida Amerika ilk ijrosini berdi. Buyurtma bergan muassasa mamlakatida boshqa pianinochi bilan chalindi. Sonata muallifi avval o‘zi klavishli ijrochi bo‘ldi, keyingi konsertda esa Rampalning uzoq hamkori vazifani oldi.
1958-yil Amerika ilk ijrosida Rampal Louis Lot 1880-yilda yasagan kumush fleytani chaldi. U Kongress kutubxonasidagi Dayton C. Miller cholg‘u kolleksiyasiga tegishli edi. Yangi sonatani Amerikaga tanishtirganda oldingi asr cholg‘usidan foydalandi. Kutubxona saqlagan cholg‘uni o‘sha joy konsertida chaldi. Rampal Veyron-Lacroix bilan buyurtma asarni tanishtirdi. Muassasa ilk ijro joyini ta’minlab, ishlatilgan cholg‘uni ham saqladi.
Arfa bilan Mozart va televizion oqshom
Rampal va Lily Laskine Mozartning fleyta va arfa uchun K.299 konsertini birga chaldi. Jean-François Paillard va uning kamer orkestri qatnashdi. Bu asarda fleyta ham, arfa ham yakkaxon cholg‘udir. Ikkalasi orkestr bilan o‘z solo partiyasini oldi. Andantino yozuvi 100 Best Relaxing Classicsga kiritilib, Mahinaning tushlik va kechki ovqatida ham ayni albom treki bor. Rampal fleytasi va Laskine arfasi birga qatnashgan Mozart ijrosidir.

Rampal va Laskine televizorda ham Mozartni birga chaldi. 1975-yil 26-iyunda Antenne 2ning Le Grand Échiquier dasturida konsert ikkinchi qismini ijro etdi. Qo‘shiqchi Léo Ferré markazidagi dasturga Claude Bolling jazi, opera ariyalari va Fauré xor musiqasi ham kiritildi. Tayyorlovchilar turli janrlarni bir ko‘rsatuvga qo‘ydi. Mozart ijrosi uning bir qismi edi. Birga albom yaratgan musiqachilar televizion sahnada ham ayni yakkaxon cholg‘ularda qatnashdi.
Claude Bolling Rampal bilan yaratilgan Fleyta va jaz pianino triosi uchun syuita boshlanishini esladi. Rampal jazchilar bilan chalishni istab, fleytada klassik xususiyat, pianinoda esa jaz tili saqlanadigan asar so‘ragan. Bolling so‘rovni asarga aylantirib, kontrabas va baraban qo‘shdi. Fleyta yakkaxoni pianinochiga yangi asar xususiyatini aniq taklif qilgan edi. To‘rt cholg‘u bir asarda qatnashib, turli ijro usullariga mos vazifalar oldi.
Yapon kuylarini fleyta va arfaga ko‘chirish
Rampal va Laskinening yapon kuylar albomini bastakor Akio Yashiro moslashtirdi. Unda Haru no umi, Akatombo, Chūgoku hududining alla qo‘shig‘i, Nanbu qoramol haydash qo‘shig‘i va Sakura Sakura bor. Ikki fransuz musiqachi Yashiro fleyta va arfaga ko‘chirgan notalarni ishlatdi. Musiqa tanlab, ikki cholg‘uga moslashtirgan aranjirovkachi ham albomda qatnashgan. Ijrochilar bilan birga uning ismi ko‘rsatilgan va turli kelib chiqishli yapon asarlari jamlangan.

Haru no umini Michio Miyagi koto va shakuhachi uchun yozgan. Koto torli, shakuhachi puflama cholg‘udir. Moslashtirishda ularning musiqasi arfa va fleytaga ko‘chirildi. Asar dastlabki albomda bor, keyingi nashrda yo‘q edi; qayta chiqarilgan LPda yana kiritildi. Shu sabab ayni nomli albom nusxalarining tarkibi ham farq qiladi. Koto va shakuhachi ijrosi bilan fleyta va arfaga o‘tish davrlarida cholg‘ular hamda albom tarkibi o‘zgargan.

1932-yilda Yaponiyaga borgan skripkachi Renée Chemet ham Haru no umini chaldi. U shakuhachi partiyasini skripkaga ko‘chirib, koto chalgan Miyagi bilan konsert berdi. Bu ijro Yasunari Kawabataning Keshō to kuchibue asarida ham bor. Miyagi koto chalgan 1930-yilgi yozuv ham saqlangan. Rampal va Laskinening fleyta hamda arfa nusxasidan oldin boshqa G‘arb cholg‘usiga ko‘chirilgan ijro ham bo‘lgan. Bastakorning o‘zi skripkachi bilan asl tarkibdan boshqa konsertda qatnashgan.
Nota izlab, hamkasblardan yangi musiqa so‘ragan ijrochi
Otasidan duet o‘rgangan Rampal keyin klavishli cholg‘uchi bilan sonata chalib, arfachi bilan konsert yozdirdi. Poulencdan istagan yangi sonatasi Amerika buyurtmasi bilan tugallandi, Bollingga taklif qilgan asarda esa jaz pianino triosi qatnashdi. Yapon kuylar albomida Yashiro moslashtirdi, Laskine arfa chaldi. Kutubxona notalarini topib repertuarini kengaytirgan ijrochi hamkasblarga yangi musiqa va moslashtirish so‘rashni ham davom ettirdi. Albomlar va ilk ijro qaydlarida u ishlagan bastakor, aranjirovkachi va ijrochilar ismi qolgan.
Mahinada tinglanadigan musiqa
Mahinada eshittiriladigan Mozart fleyta va arfa konsertida Rampal hamda Lily Laskine birga chaladi. Fleyta va arfa kuyni navbat bilan olishini tinglab, Rampal turli hamkasblar bilan ijro etadigan musiqasini kengaytirganini ham eslab qo‘ying.





