Jean-Pierre Rampal: od studenta medycyny do jednego z najwybitniejszych flecistów 20. wieku

Dlaczego Rampal jest nazywany jedną z najważniejszych postaci fletu 20. wieku?

Jean-Pierre Rampal urodził się 7.01.1922 w Marsylii, a zmarł 20.05.2000 w Paryżu w wieku 78 lat. Był uznawany za jednego z najwybitniejszych flecistów 20. wieku i odegrał wielką rolę w ponownym zwróceniu uwagi na flet jako instrument solowy, obecny nie tylko w orkiestrze. Ta działalność jasno pokazuje, dlaczego Rampal uchodzi za jednego z czołowych flecistów 20. wieku.

Jeszcze w latach 1950–1959 występy solowe instrumentalistów dętych z orkiestrą należały do rzadkości. Rampal przełamał tę barierę, wysunął flet na pierwszy plan estrady i otworzył drogę późniejszym solistom. Przyczynił się do tego, że flet ponownie stał się powszechnie lubianym klasycznym instrumentem solowym, i został uznany za pierwszego flecistę-solistę, który przyciągał publiczność porównywalną z audytorium pianistów czy skrzypków. Pozycja Rampala wykracza więc poza rolę „jednego sławnego flecisty”. Był pionierem, który zmienił rozmiar estrad dostępnych solistom grającym na flecie i zasięg ich publiczności.

Rampal działał jako flecista, dyrygent i pedagog. W 1945 roku założył Francuski Kwintet Instrumentów Dętych, zespół 5-osobowy, a w 1953 roku — Paryski Zespół Barokowy. W wywiadzie dla amerykańskiej telewizji publicznej z 1969 roku Rampal wspominał, że jego pierwszym nauczycielem był ojciec, a równolegle z nauką gry na flecie ukończył szkołę, studiował na uniwersytecie i kontynuował studia medyczne.

Paryż czasu wojny nie był jedynie tłem

W tym samym wywiadzie Rampal wspominał, że w okresie niemieckiej okupacji wyjechał do Paryża, studiował w konserwatorium i zdobył nagrodę, po czym wrócił do Marsylii, by ponownie podjąć studia medyczne. Wyjaśniał, że wówczas duże miasto, jakim był Paryż, wydawało mu się bezpieczniejszym wyborem. Wojenny wyjazd przyspieszył zatem jego edukację muzyczną, ale nie oznaczał natychmiastowej rezygnacji z medycyny.

Nawet po zdobyciu nagrody w Konserwatorium Paryskim wrócił do Marsylii i ponownie rozpoczął studia medyczne. Sukces muzyczny nie zakończył od razu jego życia akademickiego. Rzeczywista zmiana zawodu nastąpiła później, wraz z kolejnymi występami.

Propozycje występów w Paryżu zmieniły kierunek jego kariery

Rampal wspominał, że po wojnie wrócił na uniwersytet w Marsylii, lecz w trakcie semestru otrzymał propozycję występu w Paryżu i ponownie tam wyjechał. Wyjaśniał, że pobyt planowany jako krótka wizyta przeciągnął się, dlatego przerwał studia medyczne i kontynuował działalność muzyczną. Można więc uznać, że jego zawód ukształtowały nie tylko pasja, ale też wykształcenie, reakcja publiczności i więzi z innymi muzykami.

Pozostawił również wspomnienia o swoim życiu i muzyce zatytułowane „Music, My Love”. Nie była to opowieść zamknięta w jednym konkursie czy na jednej płycie, lecz długa kariera budowana krok po kroku poprzez występy, nauczanie i działalność zespołową.

Łączył się nie tylko z dawnym repertuarem, lecz także z nowymi utworami

Paul Arma napisał dla Rampala kilka utworów, w tym powstałą w 1952 roku „Suite paysanne hongroise”. Pokazuje to, że Rampal nie tylko wykonywał dawne dzieła, ale był również związany z procesem tworzenia nowych kompozycji fletowych przez współczesnych mu twórców.

Francis Poulenc zadzwonił do Rampala z wiadomością o nowej sonacie fletowej, a 18.06.1957 obaj dokonali jej prawykonania podczas Festiwalu w Strasburgu. W 1958 roku Rampal i pianista Robert Veyron-Lacroix po raz pierwszy wykonali ten utwór w Stanach Zjednoczonych. Współpracując z kompozytorami, pianistami i instytucjami, Rampal zwiększał szanse nowych utworów fletowych na wejście do repertuaru estradowego.

Jak zacząć słuchać gry Rampala

Przy pierwszym spotkaniu z grą Rampala, zamiast od razu analizować budowę całego utworu, posłuchaj, jak melodia fletu rozwija się w obrębie jednego oddechu. Łatwiej poczuć płynność jego gry, gdy zwróci się uwagę na miejsca, w których długa fraza delikatnie zmienia kierunek, oraz na gładkość połączeń między dźwiękami.

Gdy tok melodii fletu stanie się znajomy, naturalnie zaczyna się słyszeć również ruch instrumentów akompaniujących, takich jak fortepian, klawesyn czy harfa. Warto wsłuchać się w chwile, gdy flet i akompaniament jednocześnie milkną lub znów podejmują grę, oraz w miejsca, w których jeden instrument przejmuje melodię drugiego i nadaje jej dalszy bieg. Ujawnia się wtedy tkanka muzyczna inna niż przy skupieniu wyłącznie na linii solowej.

Jeśli chcesz porównać różne nagrania, pozostaw ten sam fragment i poziom głośności, zmieniając jedynie wykonanie. Wystarczy jedna usłyszana różnica: „trochę szybciej”, „dźwięki trwają dłużej” albo „flet brzmi bliżej”. Nazywanie tego, co rzeczywiście usłyszeliśmy, daje ciekawsze porównanie niż próba odgadnięcia fachowych terminów.

Klasyczne opowieści kontynuowane w Mahina Vegan Table

W przestrzeni Mahina Vegan Table podczas posiłków rozbrzmiewa muzyka klasyczna. Spokojne melodie dyskretnie wypełniają wnętrze, nie zakłócając posiłku ani rozmowy.

W tym dzienniku kolejno przedstawiamy życie kompozytorów i wykonawców stojących za muzyką klasyczną, proces powstawania poszczególnych dzieł oraz różnice między sposobami interpretacji. Życie Rampala pokazuje, jak dzięki jednemu artyście mogą poszerzyć się estrady i publiczność instrumentu, jakim jest flet.