W tym artykule
  1. Flet słyszany w domu i studia medyczne
  2. Poszukiwanie nut poza estradą
  3. Francuska sonata dzięki amerykańskiemu wsparciu
  4. Mozart z harfą i telewizyjny wieczór
  5. Japońskie melodie na flet i harfę
  6. Poszukiwanie nut i zamawianie nowej muzyki u kolegów
  7. Muzyka słuchana w Mahinie

Krótka odpowiedź

Jean-Pierre Rampal studiował medycynę i dotarł do trzeciego roku. Uczył się instrumentu, słuchając w domu fletu ojca, lecz wspominał, że rodzice chcieli, aby studiował medycynę. Poszukując dawnych nut w bibliotekach i zamawiając nowe dzieła u kompozytorów, poszerzał swój repertuar. W Koncercie na flet i harfę Mozarta wykonywał dwie partie solowe razem z Lily Laskine. Nagranie obojga znajduje się także na lunchowej i kolacyjnej liście Mahiny.

W szczegółach

Flet słyszany w domu i studia medyczne

Pierwszym nauczycielem Rampala był jego ojciec, Joseph Rampal. W wywiadzie wspominał, że słuchając ojcowskiego fletu w domu, sam zapragnął grać. Ojciec obawiał się, że syn zaniedba naukę z powodu instrumentu. Rampal mówił, że dotarł do trzeciego roku medycyny, lecz nie był zaangażowany w studia. Był to okres, gdy uczył się tego, czego oczekiwali rodzice, a równocześnie poznawał instrument pod kierunkiem ojca.

W 1943 roku przymusowa mobilizacja do pracy przez niemieckie władze okupacyjne przerwała studia medyczne Rampala. Unikając jej, ukrywał się w Marsylii i Paryżu. Po przyjęciu do Konserwatorium Paryskiego otrzymał w 1944 roku pierwszą nagrodę w klasie fletu. Podczas zmiany miejsc pobytu, wymuszonej unikaniem mobilizacji do pracy, student medycyny stał się studentem konserwatorium uczącym się fletu. Młody człowiek, który chciał grać na instrumencie, musiał w czasie wojny zmienić miejsce zamieszkania i kierunek nauki. Między odejściem z medycyny a nagrodą konserwatorium znalazło się doświadczenie unikania przymusowej pracy pod okupacją.

Gdy ojciec i syn grali duety, Joseph wykonywał partię drugiego fletu. Rampal wspominał, że zaczynali od łatwych duetów Devienne’a i Altèsa. Słuchając równocześnie gry ojca, dopasowywał wysokości dźwięków i uczył się utworów. Na lekcjach nie pomijano nawet jednego błędnego dźwięku, a do kolejnego zadania wolno było przejść dopiero po ukończeniu poprzedniego. Rampal, późniejszy solista, opisywał jako swoje pierwsze doświadczenie edukacyjne duety wymagające zgrania brzmienia z innym wykonawcą.

Poszukiwanie nut poza estradą

Rampal sam poszukiwał nut do wykonania. W tym samym wywiadzie wyjaśniał, że badał katalogi bibliotek i otrzymywał kopie nut oraz mikrofilmy. Aby zwiększyć liczbę utworów możliwych do przedstawienia na estradzie, najpierw musiał zdobyć materiały. Nie ograniczał się do kupowania nut znanych utworów, lecz odnajdywał i czytał dzieła przechowywane w bibliotekach.

Flet wykonany przez Louisa Lota w Paryżu w 1856 roku.
Flet wykonany przez Louisa Lota w Paryżu w 1856 roku.

Zestaw nagrań wydany z okazji setnej rocznicy urodzin Rampala zawierał zarówno wykonywane przez niego koncerty barokowe, jak i dzieła współczesne. Lista kompozytorów obejmuje twórców wielu epok, od Telemanna i Bacha po Nielsena i Poulenca. Rampal przypominał dawne utwory, a zarazem nagrywał i prawykonywał nowe. Dzieła kompozytorów różnych okresów znalazły się w dyskografii jednego wykonawcy. Nadal grał muzykę wyszukaną w bibliotekach i przygotowywał nowe utwory współczesnych autorów. Układ jubileuszowego zestawu również pokazuje te dwie dziedziny działalności.

Klawiszowiec Robert Veyron-Lacroix był wieloletnim partnerem Rampala. Współpracowali i występowali razem przez 35 lat. Wykonując dzieła na flet i instrument klawiszowy, wspólnie przygotowywali nuty i stawali na estradzie. Także w solowej karierze Rampala ważny był więc muzyk towarzyszący mu przez wiele lat. Później Veyron-Lacroix zagrał na fortepianie podczas amerykańskiego prawykonania sonaty Poulenca. Ich współpraca trwała również na koncercie przedstawiającym nowe dzieło zagranicznej publiczności.

Francuska sonata dzięki amerykańskiemu wsparciu

Sonatę na flet i fortepian Poulenca zamówiła Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych dzięki wsparciu fundacji Coolidge. W autobiografii Rampal wspominał telefon od Poulenca. Kompozytor miał powiedzieć, że zdecydował się napisać oczekiwaną przez niego sonatę, a koszty pokryją Amerykanie. Rampal chciał nowej sonaty, a Poulenc ją napisał. Do dzieła przygotowywanego przez francuskiego kompozytora i wykonawcę dołączyły zamówienie i wsparcie amerykańskiej instytucji. Po ukończeniu pierwszy koncert wykonali Rampal i sam Poulenc.

Światowe prawykonanie odbyło się 18 czerwca 1957 roku w Strasburgu. Rampal grał na flecie, a kompozytor Poulenc na fortepianie. W odpowiedzi na entuzjazm publiczności obaj powtórzyli drugą część. W następnym roku Rampal i Veyron-Lacroix dokonali amerykańskiego prawykonania w Bibliotece Kongresu. W kraju instytucji zamawiającej dzieło Rampal zagrał z innym pianistą. Po napisaniu sonaty Poulenc osobiście uczestniczył jako klawiszowiec, a w późniejszym wykonaniu tę rolę objął długoletni partner Rampala.

Podczas amerykańskiego prawykonania w 1958 roku Rampal grał na srebrnym flecie wykonanym przez Louisa Lota w 1880 roku. Instrument należał do kolekcji Daytona C. Millera w Bibliotece Kongresu. Przedstawiając nową sonatę po raz pierwszy amerykańskiej publiczności, wykorzystał flet z poprzedniego stulecia. Instrument przechowywany przez bibliotekę posłużył do koncertu w tej instytucji. Rampal zaprezentował zamówiony utwór razem z Veyron-Lacroix. Instytucja, która zamówiła dzieło, udostępniła miejsce prawykonania i przechowywała także instrument użyty podczas występu.

Mozart z harfą i telewizyjny wieczór

Rampal i Lily Laskine wspólnie wykonali Koncert na flet i harfę K. 299 Mozarta. Towarzyszyła im orkiestra kameralna Paillarda pod dyrekcją Jeana-François Paillarda. W tym dziele flet i harfa są instrumentami solowymi. Oboje wykonawcy grali własne partie solowe z orkiestrą. Ich Andantino znalazło się także w „100 Best Relaxing Classics”, a utwór z tego samego albumu obecny jest na lunchowej i kolacyjnej liście Mahiny. To wykonanie Mozarta z fletem Rampala i harfą Laskine.

Harfa pedałowa wykonana przez Lyon & Healy między 1891 a 1895 rokiem.
Harfa pedałowa wykonana przez Lyon & Healy między 1891 a 1895 rokiem.

Rampal i Laskine grali Mozarta razem również w telewizji. 26 czerwca 1975 roku wykonali drugą część koncertu w programie „Le Grand Échiquier” na Antenne 2. Odcinek skupiony wokół piosenkarza Léo Ferré obejmował także jazz Claude’a Bollinga, arie operowe i muzykę chóralną Faurégo. Producenci umieścili wykonania z różnych gatunków w jednym programie. Mozart Rampala i Laskine stanowił jego część. Dwoje muzyków, którzy razem nagrywali płytę, wystąpiło w programie z tymi samymi instrumentami solowymi.

Claude Bolling wspominał początki „Suity na flet i trio jazzowego fortepianu”, stworzonej z Rampalem. Rampal miał chcieć grać z muzykiem jazzowym, a jednocześnie prosić o utwór, w którym flet zachowuje charakter klasyczny, a fortepian posługuje się językiem jazzu. Bolling zrealizował tę prośbę i dodał do obsady kontrabas oraz perkusję. Solista fletowy konkretnie zaproponował pianiście charakter nowego utworu. Cztery instrumenty uczestniczyły w jednym dziele, pełniąc role związane z różnymi sposobami wykonania.

Japońskie melodie na flet i harfę

Album japońskich melodii Rampala i Laskine opracował kompozytor Akio Yashiro. Znalazły się na nim między innymi „Wiosenne morze”, „Czerwona ważka”, kołysanka z japońskiego regionu Chūgoku, pieśń poganiaczy bydła z Nambu oraz „Sakura, sakura”. Dwoje francuskich wykonawców korzystało z nut przystosowanych przez Yashiro do fletu i harfy. W produkcji albumu uczestniczył więc aranżer, który wybrał muzykę i dopasował ją do gry na dwóch instrumentach. Obok nazwisk solistów widnieje jego nazwisko, a na jednej płycie zebrano japońskie utwory o różnym pochodzeniu.

Dekoracyjny fragment japońskiego koto wykonanego na początku XVII wieku.
Dekoracyjny fragment japońskiego koto wykonanego na początku XVII wieku.

„Wiosenne morze” Michio Miyagi napisał na koto i shakuhachi. Koto jest instrumentem strunowym, a shakuhachi dętym. W opracowaniu partie tych dwóch instrumentów przeniesiono na harfę i flet. Utwór znalazł się na pierwszym albumie, potem pominięto go w późniejszych wersjach, a na wznowionym LP pojawił się ponownie. Dlatego nawet wydania o tej samej nazwie albumu różnią się zawartością. W przejściu od gry na koto i shakuhachi do opracowania na flet i harfę zmieniła się obsada, a także zestaw utworów umieszczanych na płycie.

Japońskie bambusowe shakuhachi z XVIII wieku. Jest to instrument dęty, na którym gra się pionowo.
Japońskie bambusowe shakuhachi z XVIII wieku. Jest to instrument dęty, na którym gra się pionowo.

Również skrzypaczka Renée Chemet, która odwiedziła Japonię w 1932 roku, wykonywała „Wiosenne morze”. Przeniosła partię shakuhachi na skrzypce i grała z Miyagim na koto. Występ ten pojawia się także w utworze Yasunariego Kawabaty „化粧と口笛”. Do dziś zachowało się również nagranie z 1930 roku z Miyagim na koto. Przed opracowaniem na flet i harfę Rampala oraz Laskine istniało więc wykonanie na innym zachodnim instrumencie. Sam kompozytor występował ze skrzypaczką w obsadzie odmiennej od oryginalnej.

Poszukiwanie nut i zamawianie nowej muzyki u kolegów

Rampal, który uczył się duetów z ojcem, później wykonywał sonaty z klawiszowcem i nagrywał koncert z harfistką. Nowa sonata, której oczekiwał od Poulenca, powstała dzięki amerykańskiemu zamówieniu, a w utworze zaproponowanym Bollingowi uczestniczyło trio jazzowego fortepianu. Na albumie japońskich melodii Yashiro przygotował opracowania, a Laskine grała na harfie. Muzyk, który poszerzał repertuar, wyszukując nuty w bibliotekach, nadal prosił kolegów także o nowe utwory i aranżacje. W nagraniach i dokumentacji prawykonań Rampala pozostały nazwiska kompozytorów, aranżerów i wykonawców, z którymi pracował.

Muzyka słuchana w Mahinie

W Koncercie na flet i harfę Mozarta odtwarzanym w Mahinie grają Rampal i Lily Laskine. Słuchając fragmentów, w których flet i harfa na przemian przejmują melodię, warto pamiętać również o tym, jak Rampal poszerzał muzykę wykonywaną z różnymi partnerami.