Nội dung bài viết
Trả lời ngắn gọn
Jean-Pierre Rampal học đến năm thứ ba trường y. Ông nghe cha chơi flute ở nhà và học nhạc cụ, nhưng nhớ rằng cha mẹ muốn mình học y. Ông tìm bản nhạc cũ trong thư viện và nhờ các nhà soạn nhạc viết tác phẩm mới để mở rộng âm nhạc biểu diễn. Trong concerto flute và harp của Mozart, ông cùng Lily Laskine đảm nhiệm hai phần độc tấu. Danh sách nhạc trưa và tối của Mahina cũng có bản họ biểu diễn.
Đọc sâu hơn
Tiếng flute ở nhà và trường y
Thầy đầu tiên của Rampal là cha ông, Joseph Rampal. Trong phỏng vấn, ông nhớ mình nghe cha chơi flute ở nhà rồi cũng muốn chơi. Cha lo con trai sẽ xao nhãng việc học vì flute. Rampal nói ông học đến năm thứ ba trường y nhưng tâm trí không dành cho việc học ấy. Đó là thời ông vừa theo ngành cha mẹ muốn vừa học nhạc cụ từ cha.
Năm 1943, việc huy động lao động của chính quyền chiếm đóng Đức làm gián đoạn việc học y của Rampal. Ông ẩn mình ở Marseille và Paris để tránh bị huy động. Sau khi vào Nhạc viện Paris, ông nhận giải nhất flute năm 1944. Trong lúc chuyển chỗ ở để tránh huy động, sinh viên học y trở thành học sinh flute ở nhạc viện. Người sinh viên muốn chơi nhạc cụ phải thay chỗ ở và việc học giữa chiến tranh. Giữa việc rời trường y và giải thưởng ở nhạc viện là trải nghiệm tránh huy động lao động dưới sự chiếm đóng.
Khi cha con chơi song tấu, Joseph đảm nhiệm flute thứ hai. Rampal nhớ mình bắt đầu với những song tấu dễ của Devienne và Altès. Ông vừa nghe cha chơi cùng vừa chỉnh cao độ, học tác phẩm. Trong giờ học, một nốt sai cũng không được bỏ qua, và ông phải hoàn thành bài trước mới chuyển sang bài tiếp. Về sau hoạt động độc tấu, Rampal kể song tấu, nơi điều chỉnh âm thanh với người khác, như trải nghiệm học đầu tiên.
Tìm bản nhạc ngoài sân khấu
Rampal trực tiếp đi tìm bản nhạc để biểu diễn. Trong cùng phỏng vấn, ông giải thích mình tra danh mục thư viện, nhận bản sao và microfilm bản nhạc. Để tăng số tác phẩm có thể giới thiệu trên sân khấu, trước hết phải có tư liệu. Ngoài việc mua bản nhạc những tác phẩm đã nổi tiếng, ông còn tìm và đọc các tác phẩm thư viện lưu giữ.

Tập album kỷ niệm một trăm năm ngày sinh Rampal kết hợp những concerto Baroque và tác phẩm hiện đại ông biểu diễn. Các nhà soạn nhạc được thu trải nhiều thời đại, từ Telemann và Bach đến Nielsen và Poulenc. Rampal vừa làm nổi bật tác phẩm cũ vừa thu âm, ra mắt tác phẩm mới. Âm nhạc của các tác giả thuộc thời kỳ khác nhau có mặt trong danh mục thu âm của một nghệ sĩ. Ông tiếp tục biểu diễn nhạc tìm trong thư viện và chuẩn bị sáng tác mới của các tác giả đương thời. Cấu trúc tập album kỷ niệm cũng cho thấy cả hai hoạt động.
Nghệ sĩ phím Robert Veyron-Lacroix là đồng nghiệp lâu năm của Rampal. Hai người hợp tác biểu diễn trong suốt 35 năm. Khi chơi tác phẩm cho flute và nhạc cụ phím, họ cùng chuẩn bị bản nhạc và lên sân khấu. Sự nghiệp độc tấu Rampal có một nhạc sĩ cùng làm việc lâu dài như thế. Về sau, Veyron-Lacroix chơi piano trong buổi ra mắt sonata Poulenc tại Mỹ. Họ tiếp tục hợp tác cả trên sân khấu giới thiệu tác phẩm mới cho khán giả nước ngoài.
Sonata Pháp ra đời nhờ sự bảo trợ từ Mỹ
Thư viện Quốc hội Mỹ đặt Poulenc viết Sonata cho flute và piano, với hỗ trợ từ Quỹ Coolidge. Trong tự truyện, Rampal nhớ cuộc gọi Poulenc báo rằng ông quyết định viết sonata mà Rampal mong muốn và Mỹ sẽ chi trả. Rampal muốn sonata mới, còn Poulenc sáng tác. Đơn đặt hàng và hỗ trợ của cơ quan Mỹ bổ sung vào tác phẩm do nhà soạn nhạc, nghệ sĩ Pháp chuẩn bị. Sau khi hoàn thành, Rampal và chính Poulenc đảm nhiệm lần biểu diễn đầu.
Buổi ra mắt thế giới diễn ra tại Strasbourg ngày 18 tháng 6 năm 1957. Rampal chơi flute, còn nhà soạn nhạc Poulenc chơi piano. Khi khán giả hưởng ứng, họ chơi lại chương thứ 2. Năm sau, Rampal và Veyron-Lacroix biểu diễn lần đầu tại Mỹ ở Thư viện Quốc hội. Ông chơi với một nghệ sĩ piano khác tại nước có cơ quan đặt tác phẩm. Sau khi sáng tác sonata, Poulenc trực tiếp tham gia chơi bàn phím; trong các buổi diễn tiếp, đồng nghiệp lâu năm của Rampal đảm nhiệm vai trò ấy.
Trong buổi ra mắt Mỹ năm 1958, Rampal chơi flute bạc do Louis Lot làm năm 1880. Nhạc cụ thuộc bộ sưu tập Dayton C. Miller của Thư viện Quốc hội. Trên sân khấu lần đầu giới thiệu sonata mới với khán giả Mỹ, ông dùng flute chế tác từ thế kỷ trước. Rampal sử dụng nhạc cụ thư viện lưu giữ trong buổi biểu diễn tại đó. Ông cùng Veyron-Lacroix giới thiệu tác phẩm được đặt viết. Cơ quan đặt tác phẩm vừa chuẩn bị địa điểm ra mắt vừa bảo tồn nhạc cụ sử dụng khi chơi.
Mozart với harp và một buổi tối truyền hình
Rampal và Lily Laskine cùng biểu diễn Concerto cho flute và harp K.299 của Mozart, với Dàn nhạc thính phòng Paillard và nhạc trưởng Jean-François Paillard. Trong tác phẩm này, flute và harp đều là nhạc cụ độc tấu. Hai nghệ sĩ mỗi người đảm nhiệm một phần độc tấu cùng dàn nhạc. Bản Andantino của họ có trong 100 Best Relaxing Classics, và danh sách nhạc trưa, tối Mahina có bản từ cùng album. Đây là buổi biểu diễn Mozart có cả flute Rampal và harp Laskine.

Rampal và Laskine còn cùng chơi Mozart trên truyền hình. Ngày 26 tháng 6 năm 1975, trong Le Grand Échiquier trên Antenne 2, họ chơi chương thứ 2 của concerto. Chương trình hôm ấy được xây dựng quanh ca sĩ Léo Ferré, còn có jazz của Claude Bolling, aria opera và âm nhạc hợp xướng Fauré. Nhóm sản xuất đặt biểu diễn thuộc những thể loại khác nhau trong cùng chương trình. Mozart do Rampal và Laskine chơi là một phần trong đó. Hai nghệ sĩ từng cùng làm album cũng tham gia sân khấu truyền hình với cùng các nhạc cụ độc tấu.
Claude Bolling nhớ lại khởi đầu Suite cho flute và bộ ba jazz piano làm cùng Rampal. Theo ông, Rampal muốn chơi với nhạc sĩ jazz nhưng nhờ viết tác phẩm giữ tính cổ điển cho flute và dùng ngôn ngữ jazz cho piano. Bolling chuyển yêu cầu ấy thành tác phẩm, đưa thêm contrabass và trống vào lực lượng. Người độc tấu flute đề nghị cụ thể tính chất của tác phẩm mới với nghệ sĩ piano. Bốn nhạc cụ cùng tham gia một tác phẩm, đảm nhiệm các vai trò tương ứng cách chơi khác nhau.
Giai điệu Nhật Bản trên flute và harp
Album giai điệu Nhật Bản của Rampal và Laskine được nhà soạn nhạc Akio Yashiro chuyển soạn. Album gồm Haru no umi, tức Biển mùa xuân, Akatombo, tức Chuồn chuồn đỏ, bài hát ru vùng Chūgoku, bài hát dắt bò Nanbu và Sakura Sakura, cùng những bản khác. Hai nghệ sĩ Pháp dùng bản nhạc Yashiro chuyển cho flute và harp. Người chuyển soạn chọn nhạc, chỉnh lý để phù hợp hai nhạc cụ cũng tham gia sản xuất album. Bên cạnh tên người độc tấu có tên người chuyển soạn, và những bản Nhật có nguồn gốc khác nhau tụ họp trong một album.

Trong đó, Haru no umi là tác phẩm Michio Miyagi viết cho koto và shakuhachi. Koto là nhạc cụ dây, shakuhachi là nhạc cụ hơi. Trong bản chuyển soạn, âm nhạc hai nhạc cụ ấy đảm nhiệm được chuyển sang harp và flute. Bản này có trong album đầu, bị bỏ ở những phiên bản sau rồi được đưa trở lại trong LP tái phát hành. Vì thế, các phiên bản cùng tên album có danh sách tác phẩm khác nhau. Giữa lần chơi bằng koto, shakuhachi và lần chuyển sang flute, harp, cả lực lượng nhạc cụ lẫn nội dung đưa vào album khác nhau.

Nghệ sĩ violin Renée Chemet cũng chơi Haru no umi khi đến Nhật năm 1932. Bà chuyển phần shakuhachi sang violin và biểu diễn cùng Miyagi chơi koto. Buổi diễn ấy còn xuất hiện trong tác phẩm 化粧と口笛 của Yasunari Kawabata. Bản thu năm 1930 có Miyagi chơi koto vẫn được lưu giữ đến nay. Trước bản chuyển soạn flute, harp của Rampal và Laskine đã có cách biểu diễn bằng một nhạc cụ phương Tây khác. Chính nhà soạn nhạc cũng tham gia cùng nghệ sĩ violin trong buổi diễn có lực lượng khác nguyên bản.
Nghệ sĩ tìm bản nhạc và nhờ đồng nghiệp viết tác phẩm mới
Rampal từng học song tấu với cha, rồi về sau chơi sonata cùng nghệ sĩ phím và thu concerto cùng nghệ sĩ harp. Sonata mới ông mong từ Poulenc được hoàn thành nhờ đơn đặt hàng của Mỹ; tác phẩm ông đề nghị Bolling có bộ ba jazz piano cùng tham gia. Trong album giai điệu Nhật, Yashiro chuyển soạn còn Laskine chơi harp. Nghệ sĩ tìm bản nhạc thư viện để tăng tác phẩm biểu diễn cũng tiếp tục nhờ đồng nghiệp sáng tác, chuyển soạn mới. Các album và ghi chép ra mắt của Rampal lưu tên những nhà soạn nhạc, người chuyển soạn, nghệ sĩ cùng làm việc với ông.
Lắng nghe tại Mahina
Concerto cho flute và harp của Mozart được giới thiệu tại Mahina có Rampal cùng Lily Laskine biểu diễn. Khi nghe những đoạn flute và harp luân phiên giữ giai điệu, bạn cũng có thể nhớ câu chuyện Rampal mở rộng âm nhạc biểu diễn qua việc cộng tác với nhiều đồng nghiệp.





