In dit artikel
Het korte antwoord
Jean-Pierre Rampal studeerde geneeskunde tot en met het derde jaar. Hij leerde fluit spelen nadat hij zijn vader thuis hoorde, maar herinnerde zich dat zijn ouders wilden dat hij arts werd. Door oude partituren in bibliotheken te zoeken en componisten om nieuwe werken te vragen, breidde hij de muziek uit die hij kon spelen. In Mozarts Concert voor fluit en harp verdeelde hij de twee solopartijen met Lily Laskine. Ook op de lunch- en dinerafspeellijsten van Mahina staat muziek die zij samen spelen.
Meer verdieping
Een fluit thuis en een studie geneeskunde
Rampals eerste leraar was zijn vader Joseph Rampal. In een interview herinnerde hij zich dat hij thuis de fluit van zijn vader hoorde en zelf wilde leren spelen. Zijn vader was bang dat de fluit zijn schoolwerk zou verstoren. Rampal vertelde dat hij tot het derde jaar geneeskunde studeerde, maar zijn hart niet bij die studie lag. Terwijl hij dus de opleiding volgde die zijn ouders wensten, leerde hij ook van zijn vader een instrument bespelen.
In 1943 onderbrak de arbeidsdienst van de Duitse bezettingsautoriteiten Rampals medische studie. Om eraan te ontkomen dook hij onder in Marseille en Parijs. Hij ging naar het Conservatoire de Paris en kreeg in 1944 de eerste prijs voor fluit. Terwijl de student geneeskunde van verblijfplaats veranderde om aan de arbeidsdienst te ontkomen, werd hij dus een conservatoriumstudent die fluit studeerde. In de oorlog moest hij zijn woonplaats en opleiding veranderen. Tussen zijn vertrek uit de medische studie en zijn prijs op het conservatorium lag de ervaring van het ontlopen van dwangarbeid onder de bezetting.
Wanneer vader en zoon een duet speelden, nam Joseph de tweede fluit voor zijn rekening. Rampal herinnerde zich dat hij met eenvoudige duetten van Devienne en Altès begon. Hij leerde de muziek en stemde zijn toonhoogte af terwijl hij de fluit van zijn vader hoorde. Tijdens de lessen werd geen verkeerde noot overgeslagen, en hij moest de ene opdracht afronden voordat hij naar de volgende kon gaan. Rampal, die later solist werd, beschreef dus samenspelen en de klank afstemmen op een andere musicus als zijn eerste muzikale opleiding.
Partituren zoeken buiten het podium
Rampal ging zelf op zoek naar muziek om te spelen. In hetzelfde interview legde hij uit dat hij bibliotheekcatalogi onderzocht en kopieën en microfilms van partituren ontving. Om meer werken op het podium te kunnen presenteren, moest hij eerst toegang tot de bronnen krijgen. Hij ging verder dan het kopen van bladmuziek van bekende stukken en zocht en las werken die in bibliotheken werden bewaard.

Een albumverzameling ter gelegenheid van Rampals honderdste geboortejaar bevat zowel barokconcerten als moderne werken die hij speelde. De componisten lopen van Telemann en Bach tot Nielsen en Poulenc en vertegenwoordigen verschillende perioden. Rampal bracht oude muziek opnieuw onder de aandacht en nam daarnaast nieuwe werken op en speelde premières. De muziek van componisten uit uiteenlopende tijden staat zo in de discografie van één uitvoerder. Hij bleef zowel gevonden bibliotheekmuziek spelen als nieuwe werken van tijdgenoten voorbereiden. Ook de opbouw van de jubileumverzameling brengt die twee activiteiten samen.
Klavierspeler Robert Veyron-Lacroix was een vaste collega van Rampal. Ze werkten vijfendertig jaar samen. Bij werken voor fluit en klavier bereidden ze samen de partituren voor en traden ze samen op. Ook Rampals solocarrière omvatte dus een musicus met wie hij lang samenwerkte. Veyron-Lacroix speelde later piano bij de Amerikaanse première van Poulencs sonate. Ook bij de presentatie van nieuw werk aan een buitenlands publiek bleef hun samenwerking bestaan.
Een Franse sonate met Amerikaanse steun
Poulencs Sonate voor fluit en piano werd door de Library of Congress besteld met steun van de Coolidge Foundation. In zijn autobiografie herinnerde Rampal zich een telefoongesprek met Poulenc. Volgens hem vertelde Poulenc dat hij de gewenste sonate zou schrijven en dat die vanuit Amerika werd betaald. Rampal wilde een nieuwe sonate en Poulenc componeerde haar. Bij het werk dat een Franse componist en een Franse uitvoerder voorbereidden, kwamen dus een opdracht en steun van een Amerikaanse instelling. Toen het voltooid was, speelden Rampal en Poulenc zelf de eerste uitvoering.
De wereldpremière vond op 18 juni 1957 in Straatsburg plaats. Rampal speelde fluit en componist Poulenc piano. Omdat het publiek enthousiast reageerde, speelden zij het tweede deel nogmaals. Het volgende jaar gaven Rampal en Veyron-Lacroix de Amerikaanse première in de Library of Congress. Rampal speelde nu met een andere pianist in het land van de instelling die het werk had besteld. Na het schrijven van de sonate nam Poulenc zelf als pianist deel; bij de volgende uitvoering nam Rampals vaste collega die rol over.
Bij de Amerikaanse première in 1958 speelde Rampal op een zilveren fluit die Louis Lot in 1880 had gemaakt. Het instrument behoorde tot de Dayton C. Miller-collectie van de Library of Congress. Voor de eerste presentatie van de nieuwe sonate aan het Amerikaanse publiek gebruikte hij dus een fluit uit de vorige eeuw. Rampal bespeelde een instrument uit de bibliotheek tijdens een concert op diezelfde plek. Samen met Veyron-Lacroix presenteerde hij het bestelde werk. De instelling die de sonate liet schrijven bood een premièrelocatie en bewaarde ook het gebruikte instrument.
Mozart met harp en een televisieavond
Rampal en Lily Laskine speelden samen Mozarts Concert voor fluit en harp K.299, met het kamerorkest van Paillard onder leiding van Jean-François Paillard. Zowel fluit als harp is in dit werk een solo-instrument. De twee musici nemen elk hun eigen solopartij naast het orkest voor hun rekening. Hun Andantino verscheen ook op 100 Best Relaxing Classics, en de lunch- en dinerafspeellijsten van Mahina bevatten het nummer van hetzelfde album. Het is een Mozartuitvoering waarin Rampals fluit en Laskines harp samen klinken.

Rampal en Laskine speelden Mozart ook samen op televisie. Op 26 juni 1975 voerden zij het tweede deel van het concert uit in Le Grand Échiquier op Antenne 2. De uitzending, met zanger Léo Ferré als centrale gast, bevatte daarnaast jazz van Claude Bolling, opera-aria's en koormuziek van Fauré. De makers brachten uitvoeringen uit verschillende genres in hetzelfde programma bijeen. De Mozartuitvoering van Rampal en Laskine vormde daar een onderdeel van. De twee musici die samen een opname maakten, namen ook op televisie met dezelfde solo-instrumenten deel.
Claude Bolling herinnerde zich hoe de Suite voor fluit en jazzpianotrio met Rampal was ontstaan. Volgens hem wilde Rampal met jazzmusici spelen, maar vroeg hij om een werk waarin de fluit een klassiek karakter behield en de piano de taal van jazz gebruikte. Bolling maakte een compositie van dat verzoek en voegde contrabas en drums aan de bezetting toe. De fluitsolist deed de pianist dus een concreet voorstel over het karakter van een nieuw stuk. De vier instrumenten spelen in hetzelfde werk, maar krijgen rollen die bij verschillende speelwijzen horen.
Japanse melodieën voor fluit en harp
Componist Akio Yashiro maakte de arrangementen voor Rampal en Laskines album met Japanse melodieën. Het bevat onder meer Haru no umi, Aka tonbo, het wiegelied uit de Japanse regio Chūgoku, een veedrijverslied uit Nanbu en Sakura Sakura. De twee Franse musici gebruikten de partituren die Yashiro voor fluit en harp had bewerkt. De arrangeur die de muziek koos en aan de twee instrumenten aanpaste, werkte dus mee aan het album. Naast de namen van de solisten staat die van de arrangeur, en Japanse stukken met uiteenlopende achtergronden komen in één album samen.

Haru no umi is een compositie van Michio Miyagi voor koto en shakuhachi. De koto is een snaarinstrument en de shakuhachi een blaasinstrument. In de bewerking gingen hun partijen over naar harp en fluit. Dit stuk stond op het oorspronkelijke album, ontbrak op een latere versie en keerde terug op een opnieuw uitgegeven lp. De samenstelling kan dus verschillen tussen uitgaven met dezelfde albumtitel. De instrumentale bezetting en de inhoud van de uitgaven verschilden tussen het spelen op koto en shakuhachi en de bewerking voor fluit en harp.

Ook violiste Renée Chemet speelde Haru no umi tijdens haar bezoek aan Japan in 1932. Zij zette de shakuhachipartij naar viool over en trad op met Miyagi, die koto speelde. Dit optreden verschijnt ook in Yasunari Kawabata's werk 化粧と口笛. Een opname uit 1930 met Miyagi op koto is eveneens bewaard. Nog vóór Rampal en Laskines bewerking voor fluit en harp was het stuk dus op een ander westers instrument gespeeld. De componist zelf nam met de violiste deel aan een uitvoering met een andere bezetting dan de oorspronkelijke.
Een uitvoerder die muziek zocht en collega's om nieuwe werken vroeg
Rampal begon met duetten met zijn vader en speelde later sonates met klavierspelers en nam concerten met een harpist op. De nieuwe sonate die hij van Poulenc wenste, kwam tot stand door een Amerikaanse opdracht; het werk dat hij Bolling voorstelde, kreeg een jazzpianotrio. Voor het album met Japanse melodieën maakte Yashiro de bewerkingen en speelde Laskine harp. De musicus die partituren in bibliotheken zocht om zijn repertoire te vergroten, bleef dus ook collega's om nieuwe werken en arrangementen vragen. In zijn opnamen en premièregegevens staan de namen van de componisten, arrangeurs en uitvoerders met wie hij samenwerkte.
Muziek bij Mahina
In het Concert voor fluit en harp van Mozart dat u bij Mahina hoort, spelen Rampal en Lily Laskine samen. Terwijl u luistert hoe fluit en harp om beurten de melodie dragen, kunt u ook denken aan hoe Rampal met verschillende collega's zijn repertoire uitbreidde.





