Jean-Pierre Rampal: από φοιτητής Ιατρικής σε εμβληματικό φλαουτίστα του 20ού αιώνα

Γιατί ο Rampal θεωρείται εμβληματική μορφή του φλάουτου στον 20ό αιώνα;

Ο Jean-Pierre Rampal γεννήθηκε στη Μασσαλία στις 7/1/1922 και πέθανε στο Παρίσι στις 20/5/2000, σε ηλικία 78 ετών. Έχει χαρακτηριστεί ένας από τους σπουδαιότερους φλαουτίστες του 20ού αιώνα και συνέβαλε καθοριστικά ώστε το φλάουτο να βγει από τα όρια της ορχήστρας και να ανακτήσει τη θέση του ως σολιστικό όργανο. Αυτή η δράση εξηγεί με σαφήνεια γιατί ο Rampal θεωρείται αντιπροσωπευτικός φλαουτίστας του 20ού αιώνα.

Μέχρι και τη δεκαετία του 1950, οι συμπράξεις πνευστών σολίστ με ορχήστρα ήταν σπάνιες. Ο Rampal έσπασε αυτό το φράγμα, έφερε το φλάουτο στο κέντρο της σκηνής και άνοιξε τον δρόμο για τους μεταγενέστερους σολίστ. Συνέβαλε ώστε το φλάουτο να αγαπηθεί ξανά ευρέως ως κλασικό σολιστικό όργανο και θεωρήθηκε ο πρώτος φλαουτίστας που προσέλκυσε κοινό συγκρίσιμο με εκείνο των σολίστ πιάνου ή βιολιού. Η σημασία του Rampal, επομένως, υπερβαίνει εκείνη «ενός διάσημου φλαουτίστα»: υπήρξε πρωτοπόρος που άλλαξε το μέγεθος της σκηνής και το εύρος του κοινού που μπορούσε να διεκδικήσει ένας σολίστας φλάουτου.

Ο Rampal δραστηριοποιήθηκε ως φλαουτίστας, μαέστρος και παιδαγωγός, ενώ ίδρυσε το 1945 το Γαλλικό Κουιντέτο Πνευστών (5μελές) και το 1953 το Μπαρόκ Σύνολο του Παρισιού. Σε συνέντευξή του στη δημόσια ραδιοτηλεόραση των ΗΠΑ το 1969, ο Rampal θυμήθηκε ότι πρώτος του δάσκαλος ήταν ο πατέρας του και ότι, παράλληλα με το φλάουτο, συνέχισε το σχολείο, το πανεπιστήμιο και τις σπουδές Ιατρικής.

Το Παρίσι του πολέμου δεν ήταν απλώς ένα σκηνικό

Στην ίδια συνέντευξη, ο Rampal θυμάται ότι κατά τη γερμανική κατοχή πήγε στο Παρίσι, σπούδασε στο Ωδείο και κέρδισε βραβείο, προτού επιστρέψει στη Μασσαλία για να συνεχίσει τις σπουδές Ιατρικής. Εξήγησε ότι, ως μεγάλη πόλη, το Παρίσι αποτελούσε τότε ασφαλέστερη επιλογή για τον ίδιο. Η μετακίνησή του στα χρόνια του πολέμου επιτάχυνε, λοιπόν, τη μουσική του εκπαίδευση, χωρίς όμως να σημαίνει άμεση εγκατάλειψη της Ιατρικής.

Ακόμη και αφού βραβεύτηκε στο Ωδείο του Παρισιού, επέστρεψε στη Μασσαλία και ξανάρχισε τις σπουδές Ιατρικής. Η μουσική διάκριση δεν σήμανε αμέσως το τέλος της πανεπιστημιακής ζωής· η πραγματική επαγγελματική στροφή ήρθε αργότερα, μέσα από τη συναυλιακή δραστηριότητα που ακολούθησε.

Οι προτάσεις για εμφανίσεις στο Παρίσι άλλαξαν την επαγγελματική του πορεία

Ο Rampal θυμόταν ότι μετά τον πόλεμο επέστρεψε στο πανεπιστήμιο της Μασσαλίας, αλλά μέσα στο εξάμηνο δέχτηκε προτάσεις για εμφανίσεις στο Παρίσι και μετακινήθηκε ξανά εκεί. Όπως εξηγούσε, η παραμονή στο Παρίσι, την οποία είχε φανταστεί σύντομη, παρατάθηκε· έτσι διέκοψε την Ιατρική και συνέχισε τη μουσική του δραστηριότητα. Η πορεία του δείχνει ότι ένα επάγγελμα διαμορφώνεται όχι μόνο από το πάθος, αλλά και από την εκπαίδευση, την ανταπόκριση της σκηνής και τις σχέσεις με τους συναδέλφους.

Άφησε επίσης την αυτοβιογραφία του, με τίτλο 『Music, My Love』, αφιερωμένη στη ζωή και τη μουσική του. Δεν ήταν μια ιστορία που εξαντλήθηκε σε έναν διαγωνισμό ή έναν δίσκο, αλλά μια μακρά σταδιοδρομία χτισμένη στρώση τη στρώση από ερμηνεία, διδασκαλία και δράση σε σύνολα.

Συνδέθηκε όχι μόνο με το καθιερωμένο ρεπερτόριο αλλά και με νέα έργα

Ο Paul Arma έγραψε αρκετά έργα για τον Rampal· ανάμεσά τους η 『Suite paysanne hongroise』, που δημιουργήθηκε το 1952. Αυτό δείχνει ότι ο Rampal δεν ήταν μόνο ερμηνευτής παλαιότερων έργων, αλλά συμμετείχε και στη διαδικασία με την οποία συνθέτες της εποχής του δημιουργούσαν νέα μουσική για φλάουτο.

Ο Francis Poulenc τηλεφώνησε στον Rampal για να του ανακοινώσει τη νέα σονάτα για φλάουτο και οι δυο τους παρουσίασαν την πρεμιέρα της στο Φεστιβάλ του Στρασβούργου στις 18/6/1957. Το 1958, ο Rampal και ο πιανίστας Robert Veyron-Lacroix ερμήνευσαν για πρώτη φορά το έργο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σε συνεργασία με συνθέτες, πιανίστες και φορείς, ο Rampal διεύρυνε τις ευκαιρίες παρουσίασης νέας μουσικής για φλάουτο στη σκηνή.

Όταν ακούτε για πρώτη φορά τον Rampal

Αν έρχεστε για πρώτη φορά σε επαφή με τις ερμηνείες του Rampal, μην επιχειρήσετε εξαρχής να αναλύσετε ολόκληρη τη δομή του έργου· ακούστε πώς συνεχίζεται η μελωδική γραμμή του φλάουτου μέσα σε μία ανάσα. Προσέξτε με το αυτί πού μια μακριά φράση αλλάζει ανεπαίσθητα κατεύθυνση και πόσο ομαλά συνδέεται η μία νότα με την άλλη· έτσι γίνεται ευκολότερο να νιώσετε τη ροή της ερμηνείας του.

Όταν εξοικειωθείτε με τη ροή της μελωδίας του φλάουτου, θα αρχίσετε φυσικά να ακούτε και την κίνηση των συνοδευτικών οργάνων, όπως το πιάνο, το τσέμπαλο ή η άρπα. Ακούστε τα σημεία όπου το φλάουτο και η συνοδεία σταματούν ή ξαναρχίζουν μαζί, καθώς και εκείνα όπου το ένα όργανο παραλαμβάνει τη μελωδία του άλλου και οδηγεί τη συνέχεια· έτσι αποκαλύπτεται μια μουσική ύφανση διαφορετική από εκείνη που αντιλαμβάνεστε ακούγοντας μόνο τη σόλο γραμμή.

Αν θέλετε να συγκρίνετε διαφορετικές ηχογραφήσεις, κρατήστε το ίδιο μέρος του έργου και την ίδια ένταση και αλλάξτε μόνο την εκτέλεση. Αρκεί μία διαφορά που συλλαμβάνει το αυτί σας: «είναι λίγο γρηγορότερο», «η νότα κρατά περισσότερο» ή «το φλάουτο ακούγεται πιο κοντά». Πιο ενδιαφέρουσα σύγκριση είναι να περιγράψετε με λόγια αυτό που πράγματι ακούσατε, όχι να προσπαθήσετε να μαντέψετε τον σωστό τεχνικό όρο.

Οι ιστορίες κλασικής μουσικής που συνεχίζονται στο Mahina Vegan Table

Στον χώρο εστίασης του Mahina Vegan Table ακούγεται κλασική μουσική. Οι ήρεμες μελωδίες γεμίζουν διακριτικά την ατμόσφαιρα, χωρίς να παρεμβαίνουν στο γεύμα και στη συζήτηση.

Σε αυτό το περιοδικό παρουσιάζουμε διαδοχικά τη ζωή των συνθετών και των ερμηνευτών πίσω από την κλασική μουσική, τη διαδικασία δημιουργίας ενός έργου και τις διαφορές στον τρόπο ερμηνείας. Η ζωή του Rampal αφηγείται πώς, μέσα από έναν ερμηνευτή, μπορούσαν να διευρυνθούν η σκηνή και το κοινό ενός οργάνου όπως το φλάουτο.