Σε αυτό το άρθρο
  1. Το φλάουτο στο σπίτι και η ιατρική σχολή
  2. Η αναζήτηση παρτιτούρων έξω από τη σκηνή
  3. Μια γαλλική σονάτα με αμερικανική υποστήριξη
  4. Μότσαρτ με άρπα και μια τηλεοπτική βραδιά
  5. Ιαπωνικές μελωδίες για φλάουτο και άρπα
  6. Ο μουσικός που αναζητούσε παρτιτούρες και ζητούσε νέα έργα από συναδέλφους
  7. Η μουσική που ακούμε στο Mahina

Η σύντομη απάντηση

Ο Ζαν Πιερ Ραμπάλ φοίτησε στην ιατρική σχολή ως το τρίτο έτος. Έμαθε το φλάουτο ακούγοντας τον πατέρα του στο σπίτι, αλλά θυμόταν ότι οι γονείς του ήθελαν να σπουδάσει ιατρική. Αναζητώντας παλιές παρτιτούρες στις βιβλιοθήκες και ζητώντας νέα έργα από συνθέτες, διεύρυνε τη μουσική που μπορούσε να παίξει. Στο Κοντσέρτο για φλάουτο και άρπα του Μότσαρτ μοιράστηκε τους δύο σολιστικούς ρόλους με τη Λιλί Λασκίν. Και στους καταλόγους μουσικής για το μεσημέρι και το δείπνο στο Mahina υπάρχει το έργο με τους δύο μουσικούς.

Σε βάθος

Το φλάουτο στο σπίτι και η ιατρική σχολή

Ο πρώτος δάσκαλος του Ραμπάλ ήταν ο πατέρας του, Ζοζέφ Ραμπάλ. Σε μια συνέντευξη θυμήθηκε ότι, ακούγοντας το φλάουτο του πατέρα του στο σπίτι, ήθελε και ο ίδιος να παίξει. Ο πατέρας ανησυχούσε μήπως ο γιος παραμελήσει τα μαθήματά του για το φλάουτο. Ο Ραμπάλ είπε ότι φοίτησε στην ιατρική σχολή ως το τρίτο έτος, αλλά η καρδιά του δεν ήταν στις σπουδές. Ήταν τα χρόνια που σπούδαζε αυτό που επιθυμούσαν οι γονείς του και ταυτόχρονα μάθαινε το όργανο από τον πατέρα του.

Το 1943 η επιστράτευση για εργασία από τις γερμανικές αρχές κατοχής διέκοψε τις ιατρικές σπουδές του Ραμπάλ. Κρύφτηκε στη Μασσαλία και στο Παρίσι για να την αποφύγει. Μπήκε στο Ωδείο του Παρισιού και το 1944 κέρδισε το πρώτο βραβείο στο φλάουτο. Καθώς ο φοιτητής της ιατρικής άλλαζε τόπο διαμονής για να αποφύγει την επιστράτευση, έγινε σπουδαστής φλάουτου στο ωδείο. Ο νέος που ήθελε να παίξει ένα όργανο αναγκάστηκε να αλλάξει κατοικία και σπουδές μέσα στον πόλεμο. Ανάμεσα στην αποχώρηση από την ιατρική και στο βραβείο του ωδείου υπήρξε η εμπειρία της αποφυγής της υποχρεωτικής εργασίας υπό την κατοχή.

Όταν πατέρας και γιος έπαιζαν ντουέτα, ο Ζοζέφ αναλάμβανε το δεύτερο φλάουτο. Ο Ραμπάλ θυμόταν ότι άρχισε με εύκολα ντουέτα του Ντεβιέν και του Αλτές. Ακούγοντας και την ερμηνεία του πατέρα του, ρύθμιζε το ύψος των φθόγγων και μάθαινε το έργο. Στα μαθήματα δεν προσπερνούσαν ούτε ένα λάθος σε νότα, ενώ έπρεπε να ολοκληρώσει την προηγούμενη άσκηση πριν περάσει στην επόμενη. Ο Ραμπάλ, που αργότερα δραστηριοποιήθηκε ως σολίστας, περιέγραφε ως πρώτη εμπειρία εκπαίδευσης τα ντουέτα στα οποία συντόνιζε τον ήχο του με έναν άλλο μουσικό.

Η αναζήτηση παρτιτούρων έξω από τη σκηνή

Ο Ραμπάλ αναζητούσε μόνος του παρτιτούρες για να παίξει. Στην ίδια συνέντευξη εξήγησε ότι ερευνούσε τους καταλόγους των βιβλιοθηκών και λάμβανε αντίγραφα παρτιτούρων και μικροφίλμ. Για να αυξήσει τα έργα που μπορούσε να παρουσιάσει στη σκηνή, έπρεπε πρώτα να βρει το υλικό. Πέρα από την αγορά παρτιτούρων γνωστών έργων, εντόπιζε και διάβαζε μουσική που φυλασσόταν σε βιβλιοθήκες.

Φλάουτο που κατασκεύασε ο Λουί Λοτ στο Παρίσι το 1856.
Φλάουτο που κατασκεύασε ο Λουί Λοτ στο Παρίσι το 1856.

Η συλλογή δίσκων που εκδόθηκε για τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του Ραμπάλ περιλαμβάνει μπαρόκ κοντσέρτα και σύγχρονα έργα που ερμήνευσε. Οι συνθέτες εκτείνονται σε πολλές εποχές, από τον Τέλεμαν και τον Μπαχ ως τον Νίλσεν και τον Πουλένκ. Ο Ραμπάλ επανέφερε παλιά έργα στο προσκήνιο, ενώ παράλληλα ηχογραφούσε νέα και τα παρουσίαζε για πρώτη φορά. Έργα συνθετών διαφορετικών εποχών μπήκαν έτσι στη δισκογραφία ενός μουσικού. Συνέχισε τόσο να παίζει μουσική που είχε βρει σε βιβλιοθήκες όσο και να προετοιμάζει νέα έργα σύγχρονων συνθετών. Η διάταξη της επετειακής συλλογής παρουσιάζει μαζί αυτές τις δύο δραστηριότητες.

Ο μουσικός των πληκτροφόρων Ρομπέρ Βερόν Λακρουά ήταν μακροχρόνιος συνεργάτης του Ραμπάλ. Οι δύο μουσικοί έπαιζαν μαζί και συνεργάζονταν επί 35 χρόνια. Όταν ερμήνευαν έργα για φλάουτο και πληκτροφόρο, προετοίμαζαν μαζί τις παρτιτούρες και εμφανίζονταν στη σκηνή. Ακόμη και στην πορεία του Ραμπάλ ως σολίστα υπήρχε ένας μουσικός με τον οποίο συνεργαζόταν τόσο καιρό. Αργότερα ο Βερόν Λακρουά έπαιξε πιάνο στην αμερικανική πρεμιέρα της Σονάτας του Πουλένκ. Η συνεργασία τους συνεχίστηκε και όταν παρουσίαζαν ένα νέο έργο σε κοινό άλλης χώρας.

Μια γαλλική σονάτα με αμερικανική υποστήριξη

Η Σονάτα για φλάουτο και πιάνο του Πουλένκ παραγγέλθηκε από τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου με την υποστήριξη του Ιδρύματος Κούλιτζ. Στην αυτοβιογραφία του ο Ραμπάλ θυμήθηκε ένα τηλεφώνημα του Πουλένκ. Όπως έγραψε, ο συνθέτης τον ενημέρωσε ότι είχε αποφασίσει να γράψει τη σονάτα που εκείνος επιθυμούσε και ότι το κόστος θα καλυπτόταν από την Αμερική. Ο Ραμπάλ ήθελε μια νέα σονάτα και ο Πουλένκ την έγραψε. Στο έργο που προετοίμαζαν ένας Γάλλος συνθέτης και ένας Γάλλος εκτελεστής προστέθηκαν η παραγγελία και η στήριξη ενός αμερικανικού ιδρύματος. Όταν ολοκληρώθηκε, ο Ραμπάλ και ο ίδιος ο Πουλένκ έδωσαν την πρώτη παράσταση.

Η παγκόσμια πρεμιέρα έγινε στο Στρασβούργο στις 18 Ιουνίου 1957. Ο Ραμπάλ έπαιξε φλάουτο και ο συνθέτης Πουλένκ πιάνο. Μετά τη θερμή ανταπόκριση του κοινού, οι δύο μουσικοί ξαναέπαιξαν το δεύτερο μέρος. Την επόμενη χρονιά ο Ραμπάλ και ο Βερόν Λακρουά έδωσαν την αμερικανική πρεμιέρα στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου. Έπαιξε έτσι με διαφορετικό πιανίστα στη χώρα όπου βρισκόταν ο οργανισμός που είχε παραγγείλει το έργο. Ο Πουλένκ συμμετείχε ο ίδιος ως πιανίστας αφού έγραψε τη σονάτα, ενώ στις επόμενες εμφανίσεις αυτόν τον ρόλο ανέλαβε ο παλιός συνεργάτης του Ραμπάλ.

Στην αμερικανική πρεμιέρα του 1958 ο Ραμπάλ έπαιξε ένα ασημένιο φλάουτο κατασκευασμένο το 1880 από τον Λουί Λοτ. Ανήκε στη συλλογή οργάνων Ντέιτον C. Μίλερ της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου. Για να παρουσιάσει πρώτη φορά τη νέα σονάτα στο αμερικανικό κοινό χρησιμοποίησε ένα φλάουτο του προηγούμενου αιώνα. Ο Ραμπάλ έπαιξε ένα όργανο που φυλασσόταν στη βιβλιοθήκη σε μια συναυλία στον ίδιο χώρο. Παρουσίασε το έργο της παραγγελίας μαζί με τον Βερόν Λακρουά. Ο οργανισμός που είχε παραγγείλει το έργο πρόσφερε τον χώρο της πρεμιέρας και διατήρησε και το όργανο της εκτέλεσης.

Μότσαρτ με άρπα και μια τηλεοπτική βραδιά

Ο Ραμπάλ και η Λιλί Λασκίν έπαιξαν μαζί το Κοντσέρτο για φλάουτο και άρπα K.299 του Μότσαρτ, με την Ορχήστρα Δωματίου Παϊγιάρ και τον μαέστρο Ζαν Φρανσουά Παϊγιάρ. Σε αυτό το έργο το φλάουτο και η άρπα είναι και τα δύο σολιστικά όργανα. Οι δύο μουσικοί αναλάμβαναν ο καθένας το δικό του σολιστικό μέρος μαζί με την ορχήστρα. Το Andantino τους συμπεριλήφθηκε και στη συλλογή 100 Best Relaxing Classics, και στους καταλόγους μουσικής για το μεσημέρι και το δείπνο στο Mahina υπάρχει το κομμάτι από τον ίδιο δίσκο. Πρόκειται για την ερμηνεία του Μότσαρτ στην οποία συμμετέχουν μαζί το φλάουτο του Ραμπάλ και η άρπα της Λασκίν.

Άρπα με πεντάλ που κατασκεύασε η Lyon & Healy μεταξύ 1891 και 1895.
Άρπα με πεντάλ που κατασκεύασε η Lyon & Healy μεταξύ 1891 και 1895.

Ο Ραμπάλ και η Λασκίν έπαιξαν μαζί Μότσαρτ και στην τηλεόραση. Στις 26 Ιουνίου 1975 ερμήνευσαν το δεύτερο μέρος του κοντσέρτου στην εκπομπή Le Grand Échiquier του Antenne 2. Στην εκπομπή εκείνης της ημέρας, που είχε κεντρικό πρόσωπο τον τραγουδιστή Λεό Φερέ, υπήρχαν επίσης τζαζ του Κλοντ Μπολίνγκ, άριες όπερας και χορωδιακή μουσική του Φορέ. Οι παραγωγοί συμπεριέλαβαν εκτελέσεις διαφορετικών ειδών στην ίδια εκπομπή. Ο Μότσαρτ του Ραμπάλ και της Λασκίν ήταν ένα από τα μέρη της. Οι δύο μουσικοί που είχαν ηχογραφήσει μαζί εμφανίστηκαν και στην τηλεόραση με τα ίδια σολιστικά όργανα.

Ο Κλοντ Μπολίνγκ θυμήθηκε την αφετηρία της Σουίτας για φλάουτο και τζαζ τρίο πιάνου που δημιούργησε με τον Ραμπάλ. Όπως είπε, ο Ραμπάλ ήθελε να παίξει με έναν μουσικό της τζαζ, αλλά ζήτησε ένα έργο στο οποίο το φλάουτο θα διατηρούσε τον κλασικό χαρακτήρα του και το πιάνο θα χρησιμοποιούσε τη γλώσσα της τζαζ. Ο Μπολίνγκ μετέτρεψε το αίτημα σε σύνθεση και πρόσθεσε κοντραμπάσο και ντραμς. Ο σολίστας του φλάουτου πρότεινε συγκεκριμένα στον πιανίστα τον χαρακτήρα ενός νέου έργου. Τα τέσσερα όργανα συμμετέχουν στην ίδια σύνθεση με ρόλους που αντιστοιχούν σε διαφορετικούς τρόπους εκτέλεσης.

Ιαπωνικές μελωδίες για φλάουτο και άρπα

Τις ιαπωνικές μελωδίες στον δίσκο του Ραμπάλ και της Λασκίν διασκεύασε ο συνθέτης Ακίο Γιασίρο. Ο δίσκος περιλαμβάνει τη Θάλασσα της άνοιξης, την Κόκκινη λιβελούλα, ένα νανούρισμα από την περιοχή Τσουγκόκου της Ιαπωνίας, το τραγούδι των βοϊδολατών του Νάμπου και το Sakura Sakura, μεταξύ άλλων. Οι δύο Γάλλοι μουσικοί χρησιμοποίησαν τις παρτιτούρες που ο Γιασίρο είχε μεταφέρει στο φλάουτο και την άρπα. Στην παραγωγή συμμετείχε ο διασκευαστής που επέλεξε τη μουσική και την προσάρμοσε στην εκτέλεση με τα δύο όργανα. Δίπλα στα ονόματα των σολιστών υπάρχει και το όνομα του διασκευαστή, ενώ ιαπωνικά έργα με διαφορετικές καταβολές συγκεντρώθηκαν σε έναν δίσκο.

Διακοσμητική λεπτομέρεια ιαπωνικού κότο που κατασκευάστηκε στις αρχές του 17ου αιώνα.
Διακοσμητική λεπτομέρεια ιαπωνικού κότο που κατασκευάστηκε στις αρχές του 17ου αιώνα.

Η Θάλασσα της άνοιξης είναι έργο που έγραψε ο Μίγιαγκι Μίτσιο για κότο και σακουχάτσι. Το κότο είναι έγχορδο και το σακουχάτσι πνευστό όργανο. Στη διασκευή, τη μουσική που έπαιζαν αυτά τα δύο όργανα αναλαμβάνουν η άρπα και το φλάουτο. Το έργο περιλαμβανόταν στον αρχικό δίσκο, αφαιρέθηκε από μεταγενέστερες εκδόσεις και επανήλθε στην επανέκδοση LP. Επομένως, ακόμη και εκδόσεις με τον ίδιο τίτλο δίσκου είχαν διαφορετικό περιεχόμενο. Ανάμεσα στην εκτέλεση με κότο και σακουχάτσι και στη μεταφορά σε φλάουτο και άρπα άλλαξαν τόσο τα όργανα όσο και το περιεχόμενο των εκδόσεων του δίσκου.

Ιαπωνικό σακουχάτσι από μπαμπού του 18ου αιώνα, ένα πνευστό όργανο που παίζεται κατακόρυφα.
Ιαπωνικό σακουχάτσι από μπαμπού του 18ου αιώνα, ένα πνευστό όργανο που παίζεται κατακόρυφα.

Η βιολονίστρια Ρενέ Σεμέ, που επισκέφθηκε την Ιαπωνία το 1932, έπαιξε επίσης τη Θάλασσα της άνοιξης. Μετέφερε το μέρος του σακουχάτσι στο βιολί και εμφανίστηκε με τον Μίγιαγκι, που έπαιζε κότο. Η εκτέλεση εμφανίζεται και στο έργο Keshō to kuchibue του Γιασουνάρι Καβαμπάτα. Υπάρχει επίσης ως σήμερα η ηχογράφηση του 1930 στην οποία ο Μίγιαγκι παίζει κότο. Πριν από τη διασκευή για φλάουτο και άρπα του Ραμπάλ και της Λασκίν, είχε ήδη υπάρξει εκτέλεση με άλλο δυτικό όργανο. Και ο ίδιος ο συνθέτης συμμετείχε μαζί με μια βιολονίστρια σε παράσταση διαφορετική από την αρχική σύνθεση οργάνων.

Ο μουσικός που αναζητούσε παρτιτούρες και ζητούσε νέα έργα από συναδέλφους

Ο Ραμπάλ, που μάθαινε ντουέτα με τον πατέρα του, αργότερα έπαιζε σονάτες με μουσικούς πληκτροφόρων και ηχογραφούσε κοντσέρτα με μια αρπίστρια. Η νέα σονάτα που επιθυμούσε από τον Πουλένκ ολοκληρώθηκε με αμερικανική παραγγελία, ενώ στο έργο που πρότεινε στον Μπολίνγκ συμμετείχε ένα τζαζ τρίο πιάνου. Στον δίσκο με τις ιαπωνικές μελωδίες ο Γιασίρο έκανε τις διασκευές και η Λασκίν έπαιξε την άρπα. Ο μουσικός που αύξανε τα έργα των συναυλιών του αναζητώντας παρτιτούρες σε βιβλιοθήκες συνέχισε και να ζητά νέες συνθέσεις και διασκευές από συναδέλφους. Στους δίσκους και στις καταγραφές των πρεμιερών του Ραμπάλ παραμένουν τα ονόματα των συνθετών, των διασκευαστών και των μουσικών με τους οποίους εργάστηκε.

Η μουσική που ακούμε στο Mahina

Στο Κοντσέρτο για φλάουτο και άρπα του Μότσαρτ που ακούμε στο Mahina παίζουν μαζί ο Ραμπάλ και η Λιλί Λασκίν. Ακούγοντας τα σημεία όπου το φλάουτο και η άρπα αναλαμβάνουν εναλλάξ τη μελωδία, θυμηθείτε και πώς ο Ραμπάλ διεύρυνε τη μουσική που έπαιζε μαζί με τόσους συναδέλφους.