Nội dung bài viết
  1. Bốn người ra đi với hy vọng dưỡng bệnh
  2. Cây piano vượt biển và hợp đồng xuất bản
  3. Đêm giông bão trong hồi ức của Sand
  4. Bản thảo bắt đầu ở Paris và hoàn thành trên đảo
  5. Bản nhạc Bach theo Chopin đến tu viện
  6. Giọng và nốt lặp trong bản số 15
  7. Lắng nghe tại Mahina

Trả lời ngắn gọn

Mùa đông năm 1838, Chopin và George Sand ở trong một tu viện cũ trên đảo Mallorca. Chopin ho và chờ cây piano gửi từ Paris. Sand dạy các con và viết vào ban đêm. Trên bàn Chopin có bản nhạc Bach và bản thảo của ông. Hai nghệ sĩ đến một hòn đảo đẹp, nhưng còn phải xử lý bệnh tật, thời tiết, việc vận chuyển nhạc cụ và hợp đồng xuất bản. Đêm giông bão mà Sand hồi tưởng về sau khiến mùa đông này được nhiều người biết đến.

Đọc sâu hơn

Bốn người ra đi với hy vọng dưỡng bệnh

Nơi hai người lưu trú là tu viện dòng Chartreux cũ ở Valldemossa. Chopin đến Mallorca tháng 11 năm 1838 cùng Sand và hai con bà, rồi trải qua mùa đông trong tu viện. Họ định vừa chăm sóc sức khỏe vừa làm việc, nhưng mưa kéo dài và cơn ho của Chopin nặng hơn. Thời gian ở tu viện trùng với thời kỳ hoàn thành tập prelude. Đã bàn chuyện xuất bản ở Paris, Chopin vẫn phải chỉnh lý bản nhạc trên đảo. Tại nơi đến để nghỉ dưỡng, ông phải cùng lúc chú ý sức khỏe và lịch làm việc.

Tranh in thạch bản tu viện Valldemossa trong du ký năm 1840 của Laurens.
Tranh in thạch bản tu viện Valldemossa trong du ký năm 1840 của Laurens.

Trong thư tháng 12, Sand viết rằng việc dạy hai con và công việc viết lách khiến bà ít có thời gian thưởng thức phong cảnh. Chopin suy nhược, ho liên tục, trong khi mưa cũng nhiều. Bức thư nhắc đến Chopin chơi trên piano địa phương và Sand viết vào ban đêm. Ban ngày bà dạy các con, chăm người bệnh, đồng thời vẫn phải viết bản thảo của mình.

Ngày 28 tháng 12, Chopin viết cho bạn, ví căn phòng tu viện như một chiếc quan tài lớn. Trên trần cao có bụi, ngoài cửa sổ nhỏ là cây cam, cây cọ và cây bách. Chiếc bàn vuông cạnh giường không thuận tiện để viết. Bên cạnh có nến, bản nhạc Bach và bản thảo của Chopin. Khi mô tả sự yên tĩnh, ông viết rằng dù hét lên, căn phòng vẫn nhanh chóng lại im lặng. Ông ghi riêng những cây nhìn qua cửa sổ và đồ đạc trong phòng, nơi ông ngủ, viết thư và chỉnh lý bản thảo. Những bản nhạc trên bàn cũng thuộc cuộc sống ấy.

Cây piano vượt biển và hợp đồng xuất bản

Nhạc cụ Chopin chờ là pianino của Pleyel, một piano đứng cỡ nhỏ. Ông chọn nhạc cụ ở Paris trước chuyến đi, rồi sau khi nhận được ở Mallorca, dùng nó để hoàn thành tập prelude. Ông phải chờ vận chuyển, thay vì làm việc ngay trên cây đàn ấy khi vừa tới đảo. Trong lúc dùng piano địa phương, ông hỏi qua thư khi nào nhạc cụ đã chọn ở Paris sẽ đến. Chiếc pianino ông dùng lúc ấy vẫn còn ở Valldemossa, giúp ta tìm hiểu công việc trong mùa đông ông hoàn thành tập prelude trên đảo.

Tháng 1 năm 1839, Chopin báo Pleyel rằng piano đã đến an toàn. Nhạc cụ đã đi qua biển, thời tiết và hải quan Palma để tới nơi. Sau khi nói sẽ gửi bản thảo các prelude, ông bàn về tiền trả và quyền xuất bản theo từng nước. Cuối thư, ông còn đùa tự gọi mình là một doanh nhân vì nói chuyện tiền bạc nhiều hơn lời cảm ơn cây đàn.

Trước chuyến đi, Chopin đã bàn với Pleyel về việc xuất bản tập prelude. Tiền ứng trước và tiền vay góp phần trang trải chuyến đi. Trong lúc chăm sức khỏe trên đảo, ông vẫn phải hoàn thành bản nhạc đã hứa. Thư từ khi ấy cho thấy thương lượng xuất bản tác phẩm gắn với việc lo tiền cần cho chuyến đi. Ông chuẩn bị chi phí bằng kế hoạch giao bản thảo; sau khi trở về Pháp, ông vẫn bàn cách trả tiền bằng việc bán tác phẩm. Khi bệnh tật và việc vận chuyển nhạc cụ làm chậm công việc, ông phải tiếp tục liên lạc với nhà xuất bản đang chờ bản thảo.

Đêm giông bão trong hồi ức của Sand

Trong tự truyện, Sand hồi tưởng một ngày bà cùng con trai trở về giữa thời tiết xấu. Theo bà, Chopin ở lại một mình đang khóc trước piano và vô cùng bất an khi họ trở về. Bà kể rằng Chopin nói mình có cảm giác đã chết đuối. Ông còn tưởng tượng những giọt nước lạnh, nặng rơi đều xuống ngực. Về sau, Sand ghi trong tự truyện hình ảnh Chopin bà thấy khi về nhà và lời ông kể. Việc trở về trong mưa và cuộc trò chuyện bên piano là nội dung hồi ức ấy.

Nhà văn George Sand trong ảnh Nadar chụp năm 1864.
Nhà văn George Sand trong ảnh Nadar chụp năm 1864.

Theo hồi ức của Sand, Chopin đáp rằng ông không nghe tiếng mưa thực sự rơi trên mái. Khi Sand nhắc âm thanh ấy, ông phản đối ý tưởng âm nhạc bắt chước nguyên dạng sự vật. Sand diễn giải rằng âm thanh tự nhiên đã biến thành âm nhạc trong suy nghĩ của ông. Hai người giải thích cùng trải nghiệm đêm ấy theo cách khác nhau. Sand nối mưa bên ngoài với âm nhạc Chopin, còn Chopin trong lời bà kể không đồng ý giải thích âm nhạc của mình như sự bắt chước tiếng mưa. Tự truyện lưu cả cách hiểu của nhà văn và lời đáp bà cho biết nhà soạn nhạc đã nói.

Một trang bản thảo Un hiver à Majorque, tức Một mùa đông ở Mallorca, trong đó Sand viết về thời gian trên đảo.
Một trang bản thảo Un hiver à Majorque, tức Một mùa đông ở Mallorca, trong đó Sand viết về thời gian trên đảo.

Khi kể lại chuyện giông bão, Sand không ghi số của prelude. Về sau, trong giờ học, Chopin gọi bản số 15 là Giọt mưa. Bản nhạc học trò dùng còn lưu tên Giọt mưa mà ông sử dụng khi dạy. Sau mùa đông ở tu viện, ông vẫn dạy các prelude cho học trò ở Paris. Tên nhà soạn nhạc dùng trong giờ học còn trên bản nhạc của học trò, còn Sand ghi sự việc bà trải qua khi về nhà vào tự truyện. Biệt danh của bản số 15 vì thế cũng lưu truyền lời của Chopin khi giảng dạy.

Bản thảo bắt đầu ở Paris và hoàn thành trên đảo

Khi Chopin lên đường tới Mallorca, việc sáng tác tập prelude đã tiến triển đáng kể. Người ta cho rằng ít nhất dạng ban đầu của bản số 15 có lẽ đã được chuẩn bị trước chuyến đi. Tập tác phẩm hoàn thành trên đảo gồm cả những bản chuẩn bị ở Paris. Trong mùa đông, Chopin viết bản mới và sửa các bản đã viết. Ông hứa xuất bản với Pleyel từ trước chuyến đi; sau khi đến đảo, sức khỏe và việc vận chuyển nhạc cụ khiến ông khó hoàn thành bản thảo. Trong thư, ông kể với bạn tình cảnh ho trong lúc chờ nhạc cụ.

Một trang bản nhạc viết tay có Prelude số 4 của Chopin.
Một trang bản nhạc viết tay có Prelude số 4 của Chopin.

Ngày 12 tháng 1 năm 1839, Chopin gửi các prelude cho Julian Fontana và nhờ làm bản sao. Ông yêu cầu Fontana cùng một nhạc sĩ khác sao chép, rồi giao bản gốc cho Pleyel và bản sao cho người liên quan đến xuất bản. Trong cùng thư, ông nhờ trả tiền thuê nhà ở Paris và xử lý chuyện có tiếp tục thuê hay không. Ông giao bạn những việc khó tự làm từ đảo, cùng lúc bàn sao chép bản thảo, chuyển cho nhà xuất bản và chi phí chỗ ở Paris.

Người được đề tặng trong tập prelude khác nhau theo nước xuất bản. Ban đầu, Chopin nghĩ đến Joseph Christoph Kessler, nhạc sĩ cũng từng đề tặng tập prelude của mình cho Chopin. Khi rời Mallorca đến Marseille, Chopin muốn đề tặng Pleyel, nhưng thay đổi này không được chuyển đến nhà xuất bản Đức. Ấn bản đầu ở Đức ghi Kessler, còn các bản Pháp và Anh ghi Pleyel. Trong quá trình gửi bản thảo đến nhà xuất bản nhiều nước và báo thay đổi, lời đề tặng của cùng tập tác phẩm trở nên khác nhau.

Bản nhạc Bach theo Chopin đến tu viện

Chopin mang bản nhạc Das wohltemperierte Klavier, tức Bình quân luật, của Bach tới Mallorca. Bach tập hợp prelude và fugue ở nhiều giọng, còn Chopin dùng đầy đủ giọng trưởng và thứ trong hai mươi bốn prelude. Trên bàn tu viện có cả bản thảo của ông và bản nhạc Bach. Ở chiếc bàn nhỏ đặt nến, ông đọc âm nhạc người đi trước và chỉnh lý tác phẩm của mình. Trong lúc piano đi từ Paris đến đảo, bản nhạc ấy vẫn nằm trong phòng. Phải hoàn thành bản thảo tập prelude, Chopin tiếp tục công việc với âm nhạc Bach mang theo chuyến đi ở bên mình.

Đầu thế kỷ XIX, người ta còn viết prelude để kiểm tra nhạc cụ đã lên dây đúng chưa và làm quen với giọng, không khí trước khi chơi bản khác. Chopin biến mỗi bản ngắn thành tác phẩm độc lập và tập hợp hai mươi bốn bản vào một ấn phẩm. Ông viết tập tác phẩm mới bằng hình thức vốn dùng để chuẩn bị chơi âm nhạc khác. Ông đổi giữa giọng trưởng và thứ, đặt âm nhạc khác nhau trong từng bản. Sau khi hoàn thành bản thảo ở Mallorca, ông nhờ bạn làm bản sao và bàn quyền xuất bản theo từng nước. Công việc tiếp tục cho đến khi chuẩn bị xong một tập prelude và giao nhà xuất bản.

Giọng và nốt lặp trong bản số 15

Bản số 15 bắt đầu ở Rê giáng trưởng, đi qua phần giữa Đô thăng thứ rồi trở lại Rê giáng trưởng. Giữa giọng ở đầu và cuối là phần giữa thuộc giọng khác. Nốt lặp được ghi là La giáng ở hai phần ngoài và Sol thăng ở phần giữa. Trên piano, người chơi nhấn cùng một phím, nhưng cách ghi và các hợp âm xung quanh thay đổi. Khi vào phần giữa, nhà soạn nhạc điều chỉnh tên nốt và hòa âm cho phù hợp giọng mới.

Danh sách nhạc trưa của Mahina có bản số 15 trong Op. 28 do Dmitri Alexeev biểu diễn. Vào thời gian hoàn thành tập prelude chứa bản này, Chopin miêu tả trong thư cửa sổ nhỏ, chiếc bàn bất tiện và ngọn nến ở tu viện. Ông đọc bản nhạc Bach, chỉnh lý bản thảo của mình và chờ cây piano đã chọn, gửi từ Paris. Sau khi nhận nhạc cụ, ông nhờ Fontana sao chép bản thảo và chuyển cho nhà xuất bản. Trong mùa đông có mưa và bệnh tật, Chopin vẫn xử lý bản nhạc, hợp đồng và thư từ, còn Sand tiếp tục dạy các con và viết lách.

Lắng nghe tại Mahina

Âm nhạc bữa trưa của Mahina có Prelude Giọt mưa do Dmitri Alexeev biểu diễn. Khi nghe bản này, bạn có thể nhớ cây piano Chopin từng chờ và những bức thư ông viết trong tu viện. Đó là cách nghĩ về mùa đông thực sự của nhà soạn nhạc cùng với biệt danh tác phẩm.