در این مقاله
  1. چهار مسافر با امید به بهبود سلامت
  2. پیانوی آمده از دریا و قرارداد انتشار
  3. شب توفانی در خاطرات ساند
  4. دست‌نوشته‌ای که در پاریس آغاز و در جزیره تکمیل شد
  5. باخی که به صومعه همراه رفت
  6. گام‌ها و نت تکرارشونده در شماره 15
  7. موسیقی‌ای که در ماهینا می‌شنوید

پاسخ کوتاه

شوپن و ژرژ ساند در زمستان 1838 در صومعه‌ای قدیمی در مایورکا اقامت داشتند. شوپن با سرفه، منتظر پیانویی بود که باید از پاریس می‌رسید. ساند به کودکان درس می‌داد و شب‌ها می‌نوشت. روی میز شوپن نت‌های باخ و دست‌نوشته‌های خودش قرار داشت. دو هنرمند به جزیره‌ای زیبا آمده بودند، اما باید با بیماری، هوا، حمل ساز و قرارداد انتشار نیز روبه‌رو می‌شدند. خاطره شب توفانی که ساند بعدها نوشت، این زمستان را مشهور کرد.

مطالعه عمیق‌تر

چهار مسافر با امید به بهبود سلامت

محل اقامت آن‌ها صومعه قدیمی کارتوزیان در والدِموسا بود. شوپن در نوامبر 1838 همراه ساند و دو فرزند او به مایورکا آمد و سپس زمستان را در صومعه گذراند. قرار بود با مراقبت از سلامت کار کنند، اما باران ادامه یافت و سرفه شوپن بدتر شد. اقامت در صومعه با دوره تکمیل مجموعه پرلودها هم‌زمان بود. شوپن که پیش‌تر در پاریس درباره انتشار مذاکره کرده بود، در جزیره نیز باید نت‌ها را آماده می‌کرد. در جایی که برای استراحت انتخاب شده بود، ناچار هم وضعیت جسمی را می‌سنجید و هم برنامه کار را.

لیتوگرافی صومعه والدموسا در سفرنامه سال 1840 لورانس.
لیتوگرافی صومعه والدموسا در سفرنامه سال 1840 لورانس.

ساند در نامه دسامبر نوشت که به سبب درس‌های دو فرزند و نویسندگی خودش، فرصت کمی برای لذت بردن از منظره دارد. شوپن ضعیف بود و مدام سرفه می‌کرد و باران زیادی می‌بارید. در نامه، شوپنی دیده می‌شود که با پیانوی محلی می‌نوازد و ساندی که شب می‌نویسد. او روزها به کودکان درس می‌داد، از بیمار مراقبت می‌کرد و باید دست‌نوشته خودش را نیز می‌نوشت.

شوپن در نامه 28 دسامبر به دوستش، اتاق صومعه را به تابوتی بزرگ تشبیه کرد. روی سقف بلند غبار بود و از پنجره کوچک، درختان پرتقال، نخل و سرو دیده می‌شدند. میز چهارگوش کنار تخت برای نوشتن راحت نبود. کنار آن شمع، نت‌های باخ و دست‌نوشته خود شوپن قرار داشت. در توصیف سکوت اتاق نوشت که حتی پس از فریاد نیز دوباره آرام می‌شود. او درخت‌های بیرون پنجره و وسایل داخل را جداگانه شرح داد و در همانجا می‌خوابید، نامه می‌نوشت و دست‌نوشته را سامان می‌داد. نت‌های روی میز نیز بخشی از آن زندگی بودند.

پیانوی آمده از دریا و قرارداد انتشار

سازی که شوپن منتظرش بود، پیانینوی پلیل، یک پیانوی کوچک عمودی، بود. او پیش از سفر ساز را در پاریس انتخاب کرد و پس از دریافت آن در مایورکا، برای تکمیل مجموعه پرلودها استفاده کرد. از لحظه رسیدن به جزیره با آن کار نکرد، بلکه باید منتظر حمل آن می‌ماند. در مدتی که از پیانوی محلی استفاده می‌کرد، با نامه پیگیر زمان دریافت ساز انتخاب‌شده در پاریس بود. پیانینویی که آن زمان نواخت، هنوز در والدموسا باقی مانده است و می‌توان کار آن زمستانِ تکمیل پرلودها در جزیره را بررسی کرد.

شوپن در ژانویه 1839 به پلیل خبر داد که پیانو سالم رسیده است. ساز از دریا، شرایط هوا و گمرک پالما گذشته بود. او پس از اعلام فرستادن دست‌نوشته پرلودها، درباره مبلغ و حق انتشار در کشورهای مختلف سخن گفت. در پایان نامه، شوخی کرد که بیش از تشکر برای ساز درباره پول حرف زده و خود را تاجر نامید.

شوپن پیش از سفر درباره انتشار پرلودها با پلیل مذاکره کرده بود. پیش‌پرداخت و وام به تأمین هزینه سفر کمک کردند. حتی هنگام مراقبت از سلامت در جزیره، باید نت‌های وعده‌داده‌شده را تمام می‌کرد. نامه‌های آن دوره نیز نشان می‌دهند که مذاکره انتشار اثر با تهیه پول سفر پیوند داشت. شوپن با برنامه تحویل دست‌نوشته هزینه فراهم کرد و پس از بازگشت به فرانسه نیز درباره بازپرداخت پول از فروش آثار گفت‌وگو کرد. وقتی بیماری و حمل ساز کار را به تأخیر انداختند، باید ارتباط با ناشر منتظر دست‌نوشته را ادامه می‌داد.

شب توفانی در خاطرات ساند

ساند در زندگی‌نامه خود روزی را به یاد آورد که همراه پسرش در هوای نامساعد بازگشت. به روایت او، شوپن که تنها مانده بود پشت پیانو گریه می‌کرد و پس از بازگشت آن دو بسیار آشفته بود. بنا بر گفته ساند، شوپن گفت احساس کرده است در آب غرق شده و مرده است. او همچنین نقل کرد که شوپن قطره‌های سرد و سنگین آب را تصور می‌کرده که منظم روی سینه‌اش می‌افتند. ساند بعدها آنچه را هنگام بازگشت دیده بود و حرف‌هایی را که شوپن به او گفته بود، در زندگی‌نامه نوشت. بازگشت در روز بارانی و گفت‌وگو کنار پیانو، محتوای آن خاطره‌اند.

ژرژ ساند، نویسنده، در عکسی که نادار در سال 1864 گرفته است.
ژرژ ساند، نویسنده، در عکسی که نادار در سال 1864 گرفته است.

در خاطره ساند، شوپن پاسخ داد که صدای واقعی باران روی بام را نشنیده است. وقتی ساند به صدا اشاره کرد، به گفته او شوپن با این تصور که موسیقی عیناً از چیزها تقلید کند مخالفت کرد. ساند چنین تفسیر کرد که صدای طبیعت در اندیشه او به موسیقی تبدیل شده است. دو نفر تجربه همان شب را متفاوت توضیح دادند. ساند باران بیرون را با موسیقی شوپن مرتبط کرد، در حالی که شوپنِ نقل‌شده توسط او، با معرفی موسیقی خود به‌عنوان تقلید صدای باران موافق نبود. زندگی‌نامه هم تفسیر نویسنده را دارد و هم پاسخی را که او می‌گوید آهنگساز داده است.

صفحه‌ای از دست‌نوشته «زمستانی در مایورکا» که ساند درباره اقامت در جزیره نوشته است.
صفحه‌ای از دست‌نوشته «زمستانی در مایورکا» که ساند درباره اقامت در جزیره نوشته است.

ساند هنگام بازگویی ماجرای توفان، شماره پرلود را مشخص نکرد. شوپن بعدها در کلاس، شماره 15 را قطره باران نامید. در نت‌های مورد استفاده شاگرد، نامی که شوپن در درس به کار می‌برد باقی مانده است. پس از زمستان صومعه نیز، او در پاریس پرلودها را به شاگردان آموزش داد. نام به‌کاررفته توسط آهنگساز در کلاس روی نت شاگرد ماند و ساند ماجرای بازگشت خود به خانه را در زندگی‌نامه ثبت کرد. در لقب شماره 15، کلمات شوپنِ آموزگار نیز منتقل شده‌اند.

دست‌نوشته‌ای که در پاریس آغاز و در جزیره تکمیل شد

هنگام حرکت شوپن به مایورکا، آهنگسازی مجموعه پرلودها تا حد زیادی پیش رفته بود. احتمال می‌رود حداقل شکل اولیه شماره 15 نیز پیش از سفر آماده شده باشد. مجموعه تمام‌شده در جزیره، قطعه‌های آماده‌شده در پاریس را در بر داشت. در زمستان، شوپن قطعه تازه نوشت و قطعه‌های پیشین را اصلاح کرد. پیش از سفر به پلیل وعده انتشار داده بود و پس از آمدن به جزیره، به سبب سلامت و حمل ساز در تمام کردن دست‌نوشته مشکل داشت. در نامه، وضعیت خود را هنگام انتظار ساز و سرفه کردن برای دوستش شرح داد.

صفحه‌ای از نت‌های دست‌نویس شوپن شامل پرلود شماره 4.
صفحه‌ای از نت‌های دست‌نویس شوپن شامل پرلود شماره 4.

شوپن در 12 ژانویه 1839 پرلودها را برای یولیان فونتانا فرستاد و از او خواست نسخه‌ای تهیه کند. درخواست کرد پس از تهیه رونویس همراه موسیقی‌دانی دیگر، اصل را به پلیل و رونویس را به مسئول انتشار برساند. در همان نامه خواست اجاره خانه پاریس را پرداخت کند و درباره ادامه اجاره نیز اقدام کند. کارهایی را که از جزیره شخصاً نمی‌توانست انجام دهد به دوستش سپرد. رونویسی دست‌نوشته، تحویل به ناشر و هزینه مسکن پاریس را در یک نامه مطرح کرد.

تقدیم‌نامه مجموعه پرلودها بسته به کشور انتشار متفاوت بود. شوپن ابتدا به یوزف کریستوف کسلر فکر کرده بود؛ موسیقی‌دانی که مجموعه پرلودهای خودش را نیز به شوپن تقدیم کرده بود. پس از ترک مایورکا و رسیدن به مارسی، شوپن قصد کرد اثر را به پلیل تقدیم کند، اما تغییر به ناشر آلمانی نرسید. چاپ اول آلمان نام کسلر و نسخه‌های فرانسه و انگلستان نام پلیل را داشتند. در روند فرستادن دست‌نوشته به ناشران کشورهای مختلف و اطلاع دادن تغییرها، متن تقدیم‌نامه همان مجموعه متفاوت شد.

باخی که به صومعه همراه رفت

شوپن نت‌های «کلاویه خوش‌کوک» باخ را به مایورکا برد. باخ پرلودها و فوگ‌های گام‌های مختلف را گرد آورده بود و شوپن در بیست‌وچهار پرلود از گام‌های ماژور و مینور استفاده کرد. روی میز صومعه، دست‌نوشته خود او و نت‌های باخ کنار هم بودند. پشت میز کوچک با شمع، موسیقی آهنگساز پیشین را می‌خواند و قطعه‌های خودش را سامان می‌داد. حتی در مدتی که پیانو از پاریس به جزیره می‌آمد، نت‌های باخ در اتاق بودند. شوپن که باید دست‌نوشته پرلودها را تمام می‌کرد، با موسیقی باخِ همراه سفر به کار ادامه داد.

در اوایل قرن نوزدهم، گاهی پیش از اجرای قطعه‌ای دیگر، پرلودی برای بررسی کوک ساز و آشنا شدن با گام و حال‌وهوا نوشته می‌شد. شوپن هر قطعه کوتاه را به اثری مستقل تبدیل کرد و بیست‌وچهار قطعه را در یک انتشار گرد آورد. از قالبی که برای آماده‌سازی اجرای موسیقی دیگر بود، مجموعه‌ای تازه ساخت. با تغییر میان ماژور و مینور، در هر قطعه موسیقی متفاوتی قرار داد. پس از پایان دست‌نوشته در مایورکا، از دوستش رونویس خواست و درباره حقوق انتشار در کشورهای مختلف گفت‌وگو کرد. کار تا آماده شدن یک مجموعه پرلود و تحویل آن به ناشر ادامه یافت.

گام‌ها و نت تکرارشونده در شماره 15

شماره 15 در ر‌بمل ماژور آغاز می‌شود، از بخش میانی در دو‌دیز مینور می‌گذرد و به ر‌بمل ماژور بازمی‌گردد. میان گام آغاز و پایان، بخشی با گام دیگر قرار دارد. نت تکراری در بخش‌های بیرونی لا‌بمل و در بخش میانی سل‌دیز نوشته می‌شود. در پیانو همان کلید فشرده می‌شود، اما نوشتار نت و آکوردهای اطراف تغییر می‌کنند. آهنگساز هنگام ورود به بخش میانی، نام نت و آکوردها را با گام تازه هماهنگ کرد.

در فهرست ناهار ماهینا، شماره 15 از اثر شماره 28 با نوازندگی دمیتری آلکسیف قرار دارد. در دوره تکمیل مجموعه‌ای که این قطعه بخشی از آن است، شوپن پنجره کوچک صومعه، میز نامناسب برای نوشتن و شمع را در نامه توصیف کرد. او با خواندن نت‌های باخ و آماده کردن دست‌نوشته خودش، منتظر پیانوی انتخاب‌شده و ارسال‌شده از پاریس بود. پس از دریافت ساز، از فونتانا خواست رونویسی و فرستادن دست‌نوشته برای ناشر را پیگیری کند. حتی در زمستان بارانی و بیمارگونه، شوپن به نت‌ها، قرارداد و نامه‌ها رسیدگی کرد و ساند درس‌های کودکان و نویسندگی خودش را ادامه داد.

موسیقی‌ای که در ماهینا می‌شنوید

در موسیقی ناهار ماهینا، «پرلود قطره باران» با نوازندگی دمیتری آلکسیف وجود دارد. هنگام شنیدن آن می‌توانید پیانویی را که شوپن منتظرش بود و نامه‌هایی را که در صومعه نوشت به یاد بیاورید. این شیوه‌ای برای فکر کردن به زمستان واقعی آهنگساز در کنار لقب قطعه است.