W tym artykule
- 19.08.1965: spotkanie utrwalone na płycie
- To koncert, lecz pierwsza przemawia wiolonczela
- Napięcie 1. części rodzi się z powrotów, nie tylko z tempa
- Cztery części w różnym tempie przywołują to samo wspomnienie
- Pamięć utworu zachowana przez Barbirollego i London Symphony Orchestra
- Jak zachować w pamięci jeden klasyczny utwór pomiędzy daniami
- Cztery pytania, które pomagają słuchać nagrania z 1965 roku
Krótka odpowiedź
Jacqueline du Pré nagrała Koncert wiolonczelowy Elgara 19.08.1965 w londyńskim Kingsway Hall, z London Symphony Orchestra pod dyrekcją Johna Barbirollego. Interpretacja dwudziestoletniej wówczas artystki przez kolejne dekady zachowała szczególne miejsce wśród słuchaczy. Przy pierwszym spotkaniu z albumem lepiej odłożyć na bok jego sławę i usłyszeć dwie rzeczy: wiolonczelę, która bez długiego orkiestrowego wstępu otwiera utwór czterema akordami, oraz wspomnienia powracające w ciągu czterech części.
Trzy wskazówki otwierające to nagranie
- Solistką w nagraniu z 1965 roku jest Jacqueline du Pré, dyrygentem John Barbirolli, a orkiestrą London Symphony Orchestra.
- Koncert ma cztery części, a wiolonczela odzywa się akordami już w pierwszym takcie.
- Zamiast śledzić wyłącznie gwałtowne zmiany głośności, warto słuchać powrotu pierwszego tematu i kierunku muzycznej wymiany między wiolonczelą a orkiestrą — wtedy forma staje się czytelniejsza.
W szczegółach
19.08.1965: spotkanie utrwalone na płycie
Nagranie Koncertu wiolonczelowego Elgara powstało 19.08.1965 w londyńskim Kingsway Hall. Solistką była Jacqueline du Pré, dyrygował John Barbirolli, a towarzyszyła im London Symphony Orchestra. Orkiestra wymienia tę sesję wśród ważnych wydarzeń swojej historii z 1965 roku.
Krótkie życie du Pré może skłaniać do słuchania muzyki jedynie jak zapowiedzi tragedii. W tym nagraniu warto na chwilę odsunąć biografię i skupić się na konkretnych decyzjach wykonawczych: jak daleko wiolonczela prowadzi frazę, czy po wyciszeniu melodia nadal zachowuje kierunek i po jakim odstępie orkiestra podejmuje ruch solistki.
To koncert, lecz pierwsza przemawia wiolonczela
Utwór składa się z czterech części, a pierwsza rozpoczyna się oznaczeniem Adagio–Moderato. Solistka nie czeka, aż orkiestra przygotuje długi wstęp, jak w wielu innych koncertach. Od pierwszego taktu wiolonczela gra cztery stanowcze akordy, na które cicho odpowiadają smyczki, klarnet i róg.
Podczas pierwszego słuchania zwróć uwagę nie tylko na siłę tych akordów, lecz także na ciszę, która po nich pozostaje. Kiedy wiolonczela zamyka pierwsze zdanie, przestrzeń przejmuje orkiestra, a temat rozpoczyna altówka. Od początku nie jest to więc pojedynek solisty z orkiestrą, lecz wędrówka jednego wspomnienia między różnymi głosami.
Napięcie 1. części rodzi się z powrotów, nie tylko z tempa
Gdy pierwszy temat przechodzi z altówki do wiolonczeli, ta sama melodia zmienia rejestr i barwę. Oddzielnie posłuchaj odcinka, w którym wiolonczela wspina się wysoko, oraz powrotu spokojnego tematu z początku. Wtedy słychać, że 1. część nie powtarza jednego nastroju.
W interpretacji du Pré spróbuj śledzić, dokąd prowadzi cała fraza, zamiast zatrzymywać się na sile pojedynczej nuty. Najpierw usłysz miejsce, do którego zmierza zdanie, a dopiero potem oceniaj nacisk smyczka czy wibrato. Długa linia wybrana przez wykonawczynię stanie się wówczas znacznie wyraźniejsza.
Cztery części w różnym tempie przywołują to samo wspomnienie
Kolejne części noszą oznaczenia Adagio–Moderato, Lento–Allegro molto, Adagio oraz Allegro–Moderato–Allegro ma non troppo. Za drogowskazy mogą posłużyć: szybkie figury w 2. części, długa solowa melodia w 3. i powroty wcześniejszego materiału w 4.
Nie trzeba analizować wszystkiego podczas jednego odsłuchu. Na początek wystarczy zapamiętać zmianę charakteru kolejnych części: ciężar, ruch, długi śpiew, a potem marsz naprzód połączony ze wspomnieniem. Gdy w finale pojawi się echo początku, blisko półgodzinna droga zamknie się jak jedno wielkie zdanie.
Pamięć utworu zachowana przez Barbirollego i London Symphony Orchestra
W 1919 roku młody Barbirolli, pracujący wówczas jako wiolonczelista, zagrał w London Symphony Orchestra podczas prawykonania tego koncertu. 46 lat później dyrygował tą samą orkiestrą podczas nagrania z du Pré. Prawykonanie utworu i płyta z 1965 roku zostały w ten sposób połączone w karierze jednego muzyka.
Ta historia przypomina, że dyrygent przez dziesięciolecia poznawał czas i proporcje tego dzieła od strony estrady. Posłuchaj, jak lekko orkiestra ustępuje miejsca wysuwającej się naprzód wiolonczeli, a następnie jak odzyskuje ciężar w chwilach, gdy instrument solowy milknie.
Jak zachować w pamięci jeden klasyczny utwór pomiędzy daniami
Muzyka klasyczna nie wymaga zapamiętania całego kontekstu, aby stała się bliska. Wystarczy jeden rozpoznawalny moment — pierwsze cztery akordy, temat rozpoczęty przez altówkę albo końcowe wspomnienie — by następny odsłuch zabrzmiał inaczej. Nagranie z 1965 roku jest cenione od dziesięcioleci; w samej muzyce można za każdym razem odnajdywać kolejne odpowiedzi wiolonczeli i orkiestry.
W Mahina Vegan Table posiłkom towarzyszy muzyka klasyczna, a Journal podpowiada, czego można w niej posłuchać z większą przyjemnością. Powoli przedstawiamy dzieła i wykonawców, którzy pozostają w pamięci jak smak udanego posiłku, aby przy kolejnym spotkaniu z tą samą muzyką usłyszeć coś nowego.
Cztery pytania, które pomagają słuchać nagrania z 1965 roku
- Ile lat miała Jacqueline du Pré podczas nagrania?
- W czasie sesji w 1965 roku miała dwadzieścia lat.
- Ile części ma Koncert wiolonczelowy Elgara?
- Cztery. Części szybkie i wolne nie następują po sobie według prostego schematu; wcześniejszy materiał powraca i pozostaje obecny aż do finału.
- Czy trzeba od razu słuchać całego utworu?
- Nie. Najpierw można poznać początek 1. części i temat otwierany przez altówkę, a po oswojeniu się z nimi przejść do części 2., 3. i 4.
- Czy to nagranie jest jedyną wzorcową interpretacją?
- Nie. To ważne nagranie historyczne, ale dopiero porównanie z innymi interpretacjami pokazuje, jak różnie mogą kształtować się tempo, nacisk smyczka i równowaga orkiestry.
Podczas posiłków w Mahina Vegan Table rozbrzmiewa muzyka klasyczna.
Zobacz informacje o wizycie w Mahina Vegan Table
