In dit artikel
- 19 augustus 1965 (19-8-1965): een ontmoeting die een plaat werd
- In dit concert spreekt de cello als eerste
- De spanning van deel 1 ontstaat door terugkeer, niet alleen door tempo
- De vier delen belichten dezelfde herinnering in een ander tempo
- Barbirolli en het London Symphony Orchestra droegen een herinnering aan het werk mee
- Zo onthoudt u één klassiek werk lang na de maaltijd
- Vier vragen om beter naar de opname uit 1965 te luisteren
Het korte antwoord
Jacqueline du Pré nam Elgars celloconcert op 19 augustus 1965 (19-8-1965) in Kingsway Hall in Londen, met het London Symphony Orchestra onder leiding van John Barbirolli. Het spel van de toen twintigjarige du Pré bleef daarna een geliefde opname. Luister bij een eerste kennismaking minder naar haar reputatie en meer naar het moment waarop de cello zonder lange orkestinleiding met vier akkoorden de deur opent, en naar de herinneringen die in alle vier delen terugkeren.
Drie aanwijzingen die deze opname openen
- Op de opname uit 1965 speelt Jacqueline du Pré, dirigeert John Barbirolli en klinkt het London Symphony Orchestra.
- Het concert heeft vier delen en de cello verschijnt vanaf de eerste maat met akkoorden.
- Volg niet alleen het hartstochtelijke volume, maar luister naar de terugkeer van het eerste thema en naar de richting waarin cello en orkest elkaar antwoorden; dan wordt de vorm helder.
Meer verdieping
19 augustus 1965 (19-8-1965): een ontmoeting die een plaat werd
De opname van Elgars celloconcert vond plaats op 19 augustus 1965 (19-8-1965) in Kingsway Hall in Londen. Jacqueline du Pré was solist, John Barbirolli dirigent en het London Symphony Orchestra speelde. De sessie behoort tot de belangrijke gebeurtenissen in de geschiedenis van het orkest in 1965.
Wie eerst aan du Prés korte leven denkt, hoort de muziek al snel alleen als vooraankondiging van een tragedie. Kies in deze opname daarom ook luisterpunten los van haar levensverhaal: hoe ver de cello een zin voortzet, of de melodische richting na een verstilling behouden blijft en met welke tussenruimte het orkest de beweging van de solist overneemt. Zo worden de uitvoeringskeuzes concreet hoorbaar.
In dit concert spreekt de cello als eerste
Het werk telt vier delen; het eerste begint Adagio–Moderato. Anders dan in een doorsnee concert bereidt het orkest niet eerst lang het podium voor. Vanaf de eerste maat speelt de cello vier vastberaden akkoorden, waarop strijkers, klarinet en hoorn zacht antwoorden.
Luister bij een eerste keer minder naar de kracht van die akkoorden dan naar de stilte erna. Zodra de solocello een zin sluit, neemt het orkest de ruimte over en zet de altviool het thema in. Vanaf de opening beweegt één herinnering tussen verschillende stemmen, eerder dan dat solist en orkest tegenover elkaar staan.
De spanning van deel 1 ontstaat door terugkeer, niet alleen door tempo
Wanneer het eerste thema van altviool naar cello verhuist, veranderen register en instrumentkleur dezelfde melodie. Luister afzonderlijk naar de passage waarin de cello omhoogklimt en naar de terugkeer van het rustige beginthema; dan hoort u duidelijk dat deel 1 niet één sfeer blijft herhalen.
Volg in du Prés opname niet alleen de intensiteit van een korte toon, maar hoe ver één frase reikt. Bepaal op het gehoor eerst waar de zin aankomt voordat u strijkstokdruk of vibrato beoordeelt; zo kunt u de lange lijn die de uitvoerder kiest concreter vergelijken.
De vier delen belichten dezelfde herinnering in een ander tempo
De delen volgen als Adagio–Moderato, Lento–Allegro molto, Adagio en Allegro–Moderato–Allegro ma non troppo. Gebruik bij het luisteren de snelle figuren in deel 2, de lange sololijn in deel 3 en de terugkeer van eerder materiaal in het slotdeel als wegwijzers.
U hoeft niet alles in één keer te analyseren. Voor een eerste beluistering volstaat: zwaarte – beweging – lang lied – vooruitgang en herinnering. Wanneer aan het eind de opening weer in gedachten komt, kan de bijna dertig minuten lange reis als één grote zin sluiten.
Barbirolli en het London Symphony Orchestra droegen een herinnering aan het werk mee
Als jonge cellist speelde Barbirolli in 1919 in het London Symphony Orchestra bij de première van dit concert. 46 jaar later dirigeerde hij hetzelfde orkest voor de opname met du Pré. Zo werden de première door de componist en de plaat uit 1965 binnen één uitvoerdersloopbaan verbonden.
Die achtergrond voegt de context toe dat de dirigent het lange verloop van het werk al op het podium had meegemaakt. Luister hoe licht het orkest terugtreedt wanneer de cello naar voren komt en hoe het ensemble zijn gewicht hervindt zodra de cello zwijgt.
Zo onthoudt u één klassiek werk lang na de maaltijd
U hoeft niet alle achtergrond uit het hoofd te kennen om klassieke muziek dichtbij te laten komen. Eén hoorbaar moment — de eerste vier akkoorden, het thema van de altviool of de herinnering aan het einde — verandert een volgende luisterbeurt. Deze opname uit 1965 is lang geliefd gebleven. Ontdek in de muziek zelf één voor één de momenten waarop cello en orkest elkaar antwoorden.
Bij Mahina Vegan Table klinkt klassieke muziek in de eetruimte; in het tijdschrift reiken we aanwijzingen aan om met meer plezier naar de muziek zelf te luisteren. We stellen langzaam werken en uitvoerders voor die als de nasmaak van een maaltijd blijven hangen, zodat u bij een volgende ontmoeting met hetzelfde stuk iets nieuws hoort.
Vier vragen om beter naar de opname uit 1965 te luisteren
- Hoe oud was Jacqueline du Pré bij de opname?
- Bij de opname uit 1965 was ze twintig jaar oud.
- Hoeveel delen heeft Elgars celloconcert?
- Vier. Snelle en langzame delen wisselen niet simpelweg af; eerder materiaal keert als herinnering tot in het slot terug.
- Moet ik meteen het volledige werk beluisteren?
- Nee. Luister eerst naar de opening van deel 1 en het thema dat de altviool inzet; breid daarna uit naar deel 2, 3 en 4.
- Is deze opname de enige juiste interpretatie?
- Nee. Het is een belangrijke historische opname, maar door andere uitvoeringen te vergelijken hoort u juist hoe uiteenlopend tempo, strijkstokdruk en orkestbalans kunnen zijn.
Tijdens de maaltijden bij Mahina Vegan Table klinkt klassieke muziek.
Bezoekersinformatie van Mahina Vegan Table bekijken
