Bu yazıda
- 19 Ağustos 1965 (19.8.1965): bir albüme dönüşen buluşma
- Bir konçerto olmasına rağmen önce çello konuşur
- 1. bölümün gerilimi hızdan çok geri dönüşlerden doğar
- Dört bölüm, aynı anıyı farklı hızlarda aydınlatır
- Barbirolli ile Londra Senfoni'nin esere dair belleği
- Bir öğünün arasında klasik bir eseri uzun süre hatırlamanın yolu
- 1965 kaydını daha iyi dinlemek için dört soru
Kısa cevap
Jacqueline du Pré, Elgar Viyolonsel Konçertosu'nu 19 Ağustos 1965'te (19.8.1965) Londra'daki Kingsway Hall'da, John Barbirolli yönetimindeki Londra Senfoni Orkestrası ile kaydetti. O sırada yirmi yaşında olan du Pré'nin yorumu, uzun yıllar sevilen bir kayıt olarak kaldı. Albümü ilk kez dinlerken ününden çok, uzun bir orkestra girişini beklemeden çellonun dört akorla kapıyı açtığı ana ve dört bölüm boyunca geri dönen anımsamalara odaklanmak iyi olur.
Bu kaydı açan üç ipucu
- 1965 kaydında solist Jacqueline du Pré, şef John Barbirolli, orkestra ise Londra Senfoni Orkestrası'dır.
- Konçerto dört bölümlüdür ve çello daha ilk ölçüde akorlarla söze girer.
- Yalnızca coşkulu ses düzeyine kapılmak yerine ilk temanın dönüşünü ve çello ile orkestranın birbirine hangi yönde karşılık verdiğini dinlerseniz yapı berraklaşır.
Ayrıntılı okuma
19 Ağustos 1965 (19.8.1965): bir albüme dönüşen buluşma
Elgar Viyolonsel Konçertosu kaydı 19 Ağustos 1965'te (19.8.1965) Londra'daki Kingsway Hall'da yapıldı. Solist Jacqueline du Pré, şef John Barbirolli, orkestra Londra Senfoni Orkestrası'ydı. Bu kayıt, orkestranın 1965 yılındaki önemli olayları arasında yer alır.
Du Pré'nin kısa yaşamını önce düşünmek, müziği yalnızca bir trajedinin habercisi gibi dinlemeye yol açabilir. Bu kayıtta yaşam öyküsünden bağımsız dinleme noktaları seçin: çellonun cümleyi ne kadar uzağa taşıdığına, ses sakinleştiğinde melodinin yönünü koruyup korumadığına ve orkestranın solistin hareketini hangi aralıklarla devraldığına sırayla kulak verirseniz yorum tercihleri somutlaşır.
Bir konçerto olmasına rağmen önce çello konuşur
Eser dört bölümden oluşur; ilk bölüm Adagio–Moderato ile başlar. Pek çok konçertoda olduğu gibi orkestra uzun bir sahne kurup solisti sonra içeri almaz. İlk ölçüde çello dört kararlı akor çalar; yaylılar, klarnet ve korno sessizce yanıt verir.
İlk dinleyişte akorların gücünden çok arkalarındaki sessizliğe kulak verin. Solo çello bir cümleyi kapatınca alanı orkestra devralır ve temayı viyola başlatır. Eser en baştan itibaren ‘solist orkestraya karşı’ çatışmasından çok, bir anının farklı sesler arasında dolaşmasıyla gelişir.
1. bölümün gerilimi hızdan çok geri dönüşlerden doğar
İlk tema viyoladan çelloya geçtiğinde, aynı ezginin ses alanı ve çalgı rengi değişir. Çellonun tizlere yükseldiği yerlerle başlangıçtaki sakin temanın döndüğü yerleri ayırarak dinlerseniz, 1. bölümün tek bir ruh hâlini yinelemediği açıkça duyulur.
Du Pré'nin kaydını dinlerken tek bir kısa notanın şiddetinden çok, bir müzik cümlesinin nereye kadar uzandığına kulak verin. Yay basıncını ve vibratoyu değerlendirmeden önce cümlenin varış noktasını belirleyerek dinlemek, yorumcunun seçtiği uzun çizgiyi daha somut karşılaştırmanızı sağlar.
Dört bölüm, aynı anıyı farklı hızlarda aydınlatır
Eser Adagio–Moderato, Lento–Allegro molto, Adagio ve Allegro–Moderato–Allegro ma non troppo başlıklı dört bölümle ilerler. 2. bölümde hızlı figürlere, 3. bölümde uzun solo ezgiye, son bölümde ise önceki malzemenin geri dönüşüne birer işitsel işaret olarak kulak verebilirsiniz.
Her şeyi tek seferde çözümlemeniz gerekmez. İlk dinleyişte bölümlerin ‘ağırlık–hareket–uzun şarkı–ilerleyiş ve anımsama’ yönünde değiştiğini hatırlamak yeterlidir. Sonda başlangıcı anımsatan bölüm geldiğinde, yaklaşık otuz dakikalık yolculuğun tek büyük cümleyle kapandığını hissedebilirsiniz.
Barbirolli ile Londra Senfoni'nin esere dair belleği
Barbirolli, çellist olarak çalıştığı gençlik yıllarında, 1919'daki prömiyerde Londra Senfoni Orkestrası'nın bir üyesiydi. 46 yıl sonra aynı orkestrayı yöneterek du Pré ile bu kaydı yaptı. Böylece bestecinin katıldığı ilk seslendirme ile 1965 albümü, tek bir yorumcunun kariyerinde buluştu.
Bu geçmiş, şefin eserin uzun zamanını sahnede gerçekten işlemiş olduğu bağlamını ekler. Çello öne çıktığında orkestranın ne kadar hafifçe geri çekildiğine; çello sustuğunda topluluğun ağırlığı nasıl geri kazandığına kulak verin.
Bir öğünün arasında klasik bir eseri uzun süre hatırlamanın yolu
Klasik müziğe yaklaşmak için bütün arka planı ezberlemek gerekmez. İlk dört akor, viyolanın açtığı tema ya da son anımsama gibi kulağınızda kalan tek bir sahneyi tutarsanız bir sonraki dinleyiş değişir. Bu 1965 kaydı uzun zamandır sevilmektedir; müzikte çello ile orkestranın birbirine karşılık verdiği anları tek tek keşfedin.
Mahina Vegan Table yemek salonunda klasik müzik sunar; Journal'da ise müziğin kendisini daha ilgiyle dinlemenizi sağlayacak ipuçlarını sürdürürüz. Bir öğünün izi gibi kalıcı eserleri ve yorumcuları yavaşça tanıtarak aynı parçayla yeniden karşılaştığınızda yeni bir sahne duymanıza yardımcı olacağız.
1965 kaydını daha iyi dinlemek için dört soru
- Jacqueline du Pré bu kayıt sırasında kaç yaşındaydı?
- 1965 kaydı sırasında yirmi yaşındaydı.
- Elgar Viyolonsel Konçertosu kaç bölümden oluşur?
- Dört bölümdür. Hızlı ve yavaş bölümler yalnızca sırayla gelmez; önceki malzeme sona kadar anımsanarak sürer.
- Eserin tamamını ilk seferde dinlemeli miyim?
- Gerekmez. Önce 1. bölümün başlangıcını ve viyolanın açtığı temayı dinleyebilir; alışınca 2., 3. ve 4. bölümlere geçebilirsiniz.
- Bu kayıt tek doğru yorum mudur?
- Hayır. Tarihsel açıdan önemli bir kayıttır; ancak başka yorumlarla karşılaştırdıkça tempo, yay basıncı ve orkestra dengesinin ne kadar farklı olabileceğini daha iyi duyarsınız.
Mahina Vegan Table'da yemek boyunca klasik müzik çalar.
Mahina Vegan Table ziyaret bilgileri
