Bu yazıda
Kısa cevap
Saint-Saëns Hayvanlar Karnavalı’ndan yalnız Kuğu’yu hayattayken yayımladı. 1887’de çello ve piyano için bastı; on dört bölümün bütünü ölümünden sonra 1922’de çıktı. Diğer bölümlerde acemi piyanistleri taklit etti, ünlü dansları kaplumbağa ve fil müziğine dönüştürdü. Bu hicivli süitten ayrı yayımlanan çello melodisini Fokin ve Pavlova 1905’te kısa bale Ölmekte Olan Kuğu’da kullandı.
Ayrıntılı okuma
Hayvanlar arasındaki acemi piyanistler
Saint-Saëns Hayvanlar Karnavalı’nı Şubat 1886’da yazdı. Büyük Zoolojik Fantezi alt başlığındaki eser on dört bölümdür. Başlıklar yalnız hayvan adlarından oluşmaz; Akvaryum, Fosiller ve Piyanistler de vardır. Canlı hayvanları, bulundukları yeri, eski canlıların izlerini ve insan müzisyenleri aynı süite yerleştirdi. Alt başlık ve on dört bölümün adı bu düzeni gösterir. Farklı konuları kısa müziklerle sırayla tanıttı.
Piyanistler’de iki piyanist yeni başlayanların gam çalışmasını taklit eder. Notada acemilerin tereddüdünü ve beceriksizliğini canlandırma talimatı vardır. Usta müzisyenlerden çalışma hatalarını bilerek çalmalarını istedi. Gamları doğru ve hızlı çalmak yerine yeni öğrencinin çalışmasını duyurur. Hayvanları anlatan bölümlerin arasına insanların çalım alışkanlığını yerleştirdi. Şakanın konusu piyano öğrencisi, onu taklit edenler de piyanistlerdir.
Saint-Saëns Avusturya’da Üçüncü Senfoni üzerinde çalışırken bu eseri yazdı. Önce emekliliğe hazırlanan çellocu Charles-Joseph Lebouc için kısa solo müzik düşündü; sonra hayvanları anlatan zoolojik fanteziye genişletti. Kuğu’nun çellosu için başlayan çalışmaya diğer bölümleri ekledi. Aynı dönemdeki senfoniden farklı olarak dost toplantılarının mizahından yararlandı. Çello solosunu süite yerleştirip iki piyano ve farklı çalgılarla hayvanları anlattı.
Kaplumbağa ve filin tanıdık melodileri
Kaplumbağalar’da Offenbach’ın Orphée aux enfers operasının kankanı yavaş çalınır. Hızlı dansın melodisi tanınsa da temposu çok değişir. Seçilen kaplumbağa hızlı dansa uygun değildi. Özgün eseri değiştirip başka başlıkla kullanarak şaka yaptı. Yeni melodi yerine bilinen dansın hızını değiştirip yavaş hayvana verdi. Bölümde kaplumbağa başlığıyla Offenbach’tan alınan müzik birlikte vardır.

Fil’de Berlioz’nun La Damnation de Faust eserindeki Perilerin Dansı alıntılanır. Hafif peri dansı, pes çalgının çaldığı fil valsine dönüşür. Kaplumbağaya Offenbach’ın hızlı dansını yavaş, file Berlioz’nun hafif dansını pes verdi. İki bölümde de ünlü müzik farklı hayvanlarla birleşir. Birinde hız, diğerinde çalgı ve hayvanın büyüklüğü değişir. Özgün kullanım ile yeni başlık arasındaki fark süitin hicvini sürdürür.
Fosiller’de dört Fransız şarkısı, Rossini’nin Il barbiere di Siviglia melodisi ve Saint-Saëns’ın Danse macabre’ı vardır. Çok çalındığı için tanıdık hâle gelen müziklerin fosile benzetildiği hiciv olarak yorumlanabilir. Bölüm başına bıraktığı eski hayvan kemiği çizimi de anılır. Başkasının müziğiyle birlikte kendi eserini de içeren altı melodiyi kısa bölüme topladı. Tanınan şarkıları, operayı ve kendi orkestra eserini bir araya getirip müziği hiciv malzemesi yaptı.
Ayrı yayımlanan Kuğu
Kuğu on üçüncü bölümdür. Saint-Saëns 1887’de önce bunu bastı, diğerlerini birlikte yayımlamadı. On dört bölümden yalnız uzun çello melodisini bağımsız nota yaptı. İcracılar bütün süiti hazırlamadan çello eserini çalabildi. Kalan müzik, ölümünün ertesi yılı 1922’de çıktı. Kuğu’nun ilk baskısıyla bütün süitin basımı arasında 35 yıl vardı. Hayattayken bu parçaya izin verip diğer bölümlerin genel sunumunu geciktirdi.

1887 Kuğu baskısı çello ve piyano düzenlemesidir. Özgün süit çelloyla iki piyano kullanır. Ayrı notada eşlik tek piyanoya çevrilerek iki kişi için hazırlandı. Çello solosu korunurken piyanist sayısı değişti. Bağımsız eseri yayımlarken iki piyanonun müziğini birine verdi. Süitin bölümüyle ayrı çello eseri aynı adla anılsa da notadaki piyano sayısı farklıdır.
Saint-Saëns Alman dinleyicilerin süiti nasıl karşılayacağından endişelenip halka açık konserleri sınırladı. Almanya’da sık piyano çalar, ciddi eserleriyle de tanınırdı. Fransız Société nationale de musique da profesyonel ve ciddi besteciliği vurguluyordu. Dostlar arasında çalınan şakanın halka açık konserlerdeki karşılığından kaygı duydu. Küçük toplantılarda çalsa da genel yayın ve konseri sınırladı. Aynı eserde nerede ve kime çalınacağına göre farklı karar verdi.
Fokin’in koreografisi ve Pavlova’nın kuğu kostümü
Mikhail Fokin 1905’te Anna Pavlova için Ölmekte Olan Kuğu’yu hazırladı. Saint-Saëns’ın Kuğu’suyla kısa solo danstır. Eser ve müzik, Çaykovski’nin Kuğu Gölü’nden ayrıdır. Fokin dansı hazırladı, Pavlova sahneye çıktı ve Saint-Saëns’ın çello müziği kullanıldı. Bestecinin on üçüncü bölümünden sonra Fokin ona uygun hareketleri oluşturdu, Pavlova oynadı. Ölmekte olan kuğunun hareketleri bu çello müziğini kullanan dans eserinde eklendi.

Kısa bale 1905’te Sankt Petersburg’da ilk kez gösterildi ve Pavlova’nın başlıca rollerinden oldu. Kuğu kanatlarını anlatan kostümle dans etti. Korunan tütüsünde parlak süsler ve kaz tüyleri, arkasında kanat biçiminde yerleştirilmiş tüyler vardır. Kostümün 1920’lerin sonlarında kullanıldığı düşünülür. Pavlova ilk gösteriden sonra da rolü sürdürdü. Bedenle anlattığı kuğuyu seyircinin görmesi için giyside gerçek kuş tüyleriyle kanatlar yapıldı.

Fokin’in koreografisi ve Pavlova’nın anlatımı, balede teknik yanında sanatı ve duyguyu öne çıkaran girişim olarak görülebilir. Esnek kol hareketleri, başka dansçıların Kuğu Gölü’nde Odette’i oynamasında da kullanıldı. Farklı müzikli baleler arasında hareketler aktarıldı. Ölmekte Olan Kuğu, Saint-Saëns’ın çellosuyla oynansa da sonraki dansçılar Pavlova’nın anlatımını başka kuğu rolüne taşıdı. Eser ve müzik değişirken bedensel ifade etkisi sürdü.
Ölümünden sonra basılan on dört bölüm
Saint-Saëns 1911 vasiyetinde Durand’a bütün süitin ölüm sonrası yayınına izin verdi. 1922’de on dört bölüm basıldı. El yazısıyla ilk ölüm sonrası baskı arasında küçük farklar vardır. Bestecinin yayına katılamadığı dönemde baskı hazırlandı. Editörler el yazısıyla basımı karşılaştırıp değişiklikleri inceler. Hayattayken yalnız Kuğu’yu yayımlama kararıyla bütünü ölümünden sonra yayımlama izni farklı nota biçimlerinde korunur.
Süitte Kuğu’dan önce Fosiller, sonra Final bulunur. Tanınan şarkıların hicvinden sonra uzun çello melodisi, ardından hayvanların müziğini yeniden anan son bölüm gelir. Hızlı piyanoları, pes çalgının dansını ve acemi çalışmasının taklidini izleyen yere çelloyu koydu. Ayrı Kuğu baskısında diğer bölümler çalınmaz; bütünde aynı müzisyenler farklı karakterleri art arda üstlenir.
Pavlova her rol için farklı giysi hazırladı. 1909’daki ilk Londra konserinde Çaykovski’nin Rus Dansı için Ivan Bilibin tasarımı uzun sarafan giydi. Bu, uzun, yamuk biçimli ve dans için oldukça ağır Rus geleneksel giysisidir. Kuğu tütüsüne kaz tüyleri ve parlak süsler eklenmiş, arkası tüylü kanat yapılmıştı. Giysilerinde Fokin’in kuğusu ve Çaykovski müziğiyle dans ettiği Rus kadının görünümü ayrı ayrı korunur.
Mahina’da dinlediğiniz müzik
Mahina’da Kuğu’yu farklı kayıtlardan dinletiyoruz. Yemekte melodiyi duyduğunuzda, hicivli hayvanlar süitinden ayrı çıkan müziğin Pavlova’nın balesine uzanan hikâyesini de hatırlayabilirsiniz.





