Bu yazıda
- Özgün notada ‘Sol Teli Üzerinde Arya’ yoktur
- Air, uzun süitin ortasındaki 2. parçadır
- Şarkı söyleyen 1. kemanın altında iki ses kenetlenir
- Dingin duyulsa da bas sürekli yürür
- Uyarlama özgün eserin eksiltilmişi değil, odağı değişmiş bir sürümdür
- Tanıdık başlığın ardındaki topluluğu dinlemenin zevki
- ‘Sol Teli Üzerinde Arya’yı doğru anlamak için dört soru
Kısa cevap
‘Sol Teli Üzerinde Arya’ diye tanınan ezginin aslı, Bach'ın Re majör 3. Orkestra Süiti BWV 1068'in 2. parçası Air'dir. Özgün eser, solo kemanın tek Sol telinde çaldığı bir parça değil; 1. ve 2. keman, viyola, pes yaylılar ve sürekli basın birlikte kurduğu topluluktur. Ad, sonraki bir uyarlamanın özelliğinden doğduğundan özgün eserde üst ezginin altında 2. kemanla viyolanın iç içe geçişini ve basın sürekli yürüyüşünü dinleyin.
Yaygın adla özgün eseri ayıran üç nokta
- Özgün başlık 3. Orkestra Süiti BWV 1068'in Air'idir; ‘Sol teli’ ifadesi başlıkta yoktur.
- Özgün eser solo değil, birçok yaylı ses ile basın birlikte hareket ettiği bir topluluk eseridir.
- Yalnız üst ezgiyi değil, 2. keman ile viyolanın kesişmesini ve yürüyen bası dinleyince Bach'ın örgüsü ortaya çıkar.
Ayrıntılı okuma
Özgün notada ‘Sol Teli Üzerinde Arya’ yoktur
Eser Re majör 3. Orkestra Süiti BWV 1068'dir; ünlü ağır parçanın asıl adı Air'dir. ‘Sol Teli Üzerinde Arya’ adı, August Wilhelmj'nin 1871'de yaptığı solo keman uyarlamasından doğdu.
Dolayısıyla Bach'ın eseri tek Sol teli için yazdığını söylemek, özgün eserle uyarlamanın tarihini karıştırır. Tanıdık adı bırakmak gerekmez; adın hangi sürümü anlattığını ayırmak hem solo uyarlamayı hem yaylı topluluğunu doğru dinletir.
Air, uzun süitin ortasındaki 2. parçadır
BWV 1068; görkemli Fransız üslubundaki açılıştan sonra Air ile gavot, bourrée ve gigue türü dansların geldiği bir süittir. Bugün ‘orkestra süiti’ desek de dönemde ilk parçaya göre Ouverture denirdi.
Air tek başına dingin bir tefekkür eseri gibi duyulur; bütün süitte ise parlak açılışla canlı danslar arasında sakin merkezdir. Çevresindeki parçaları dinlemek ağır temponun hem dinlenme hem karşıtlık olduğunu açık eder.
Şarkı söyleyen 1. kemanın altında iki ses kenetlenir
En üstteki 1. keman ezgisi uzun ve pürüzsüz olduğu için kolay duyulur. Ancak 2. keman ile viyola yalnızca akoru doldurmaz: biri inerken diğeri çıkar, kısa notalar boşlukları tamamlayıp içte ayrı bir konuşma kurar.
İlk dinleyişte üst ezgiyi, ikincisinde bilinçli olarak orta ses alanını seçin. 2. kemanla viyolanın birbirine dokunur gibi ilerlediği iç konuşmayı duyabilirsiniz.
Dingin duyulsa da bas sürekli yürür
Uzun ezginin altında pesler tek yerde kalmaz. Düzenli nabızla sonraki akora yürür, kimi zaman beklenenden etkin figürlerle üst sesleri iter. Bu yüzden müzik ağır olsa da durmaz.
Yalnız bas çizgisine kulak vererek parmağınızı hafifçe oynatın. Üst ezgi uzun kalırken alt partinin kaç kez yer değiştirdiğini duyunca huzurun içinde birçok hareketin dengelendiğini hissedersiniz.
Uyarlama özgün eserin eksiltilmişi değil, odağı değişmiş bir sürümdür
Solo kemanın tek pes telde sürdürdüğü uyarlama tınıyı tek noktada toplar. Özgün eserdeki çok sesli derinlik yerine tek yorumcunun uzun, koyu ezgisi öne gelir. Aynı notalarda bile dinleme merkezi değişir.
Hangi sürümün daha ‘gerçek’ olduğunu yarıştırmak gerekmez. Dönemin topluluğunu bilerek uyarlamayı dinlemek neyin vurgulandığını; uyarlamaya alışmış kulakla özgüne dönmek ise geride kalan sesleri gösterir.
Tanıdık başlığın ardındaki topluluğu dinlemenin zevki
Ünlü bir parçada ilk ezgiyi tanıyınca dinleme bitebilir. Bir dahaki sefere orta sesleri ve bası birer kez seçin; yaklaşık 3 dakikalık müzikte üç ayrı yol açılır.
Mahina Vegan Table yemek salonunda klasik müzik sunar; Journal'da tanıdık eserlerin özgün yapısıyla sonraki adlarını ayırırız. Hangi yorumu duyarsanız duyun üst ezginin altında hareket eden topluluğu da keşfetmeniz için anlatmayı sürdürüyoruz.
‘Sol Teli Üzerinde Arya’yı doğru anlamak için dört soru
- Bach'ın verdiği özgün başlık ‘Sol Teli Üzerinde Arya’ mıydı?
- Hayır. Özgün eser 3. Orkestra Süiti BWV 1068'in Air'idir; ‘Sol teli’ ifadesi sonraki uyarlamadan gelir.
- Özgün eserde hangi çalgılar var?
- Air'de yaylı sesler, pesler ve sürekli bas merkezde yer alır. Süitin başka parçalarının bazı aktarımlarında üflemeliler, trompet ve timpani eklenir.
- Air süitin kaçıncı parçası?
- Görkemli Ouverture'den sonra gelen 2. parçadır.
- İlk dinleyişte neyi karşılaştırmalıyım?
- Yaylı topluluğu için özgün eserle solo keman uyarlamasını sırayla dinleyip orta seslerle basın ne kadar duyulduğunu karşılaştırın.
Mahina Vegan Table'ın güncel ziyaret bilgilerini ve mekânını inceleyin.
Mahina Vegan Table ziyaret bilgileri
